محمد مهدى ملايرى

131

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

مىكردند به عنوان عشور « 1 » مىخواندند ؛ يعنى ده يك و نام عشّار را در نزديكى بصرهء امروز يادگارى از نام محلى مىدانند كه در دوران قديم در نزديكى ابلّه قرار داشته و محل دريافت عشور آن بندر بوده است . « 2 » پيش از اسلام هم نام دو تن از سران عرب را مىيابيم كه در حاشيهء صحرا در غرب فرات و غرب بندر ابلّه از طرف دولت ايران مأمور حفظ امنيت در آن منطقه و جلوگيرى از دستبرد باديه‌نشينان بوده‌اند كه مستمرى خود را از همين عوائد ابلّه دريافت مىداشته‌اند . يكى از آنها قيس بن مسعود شيبانى « 3 » و ديگرى سنان پدر صهيب از مسلمانان نخستين و از ياران باوفاى پيغمبر بود . « 4 »

--> ( 1 ) . بلاذرى در فتوح البلدان ص 474 گويد ، در خلافت عمر كارگزاران و كسانى كه از سوى او به فتح ابلّه و اهواز فرستاده شده بودند پس از گشودن آن‌جا به جمع مال و تعدّى بر دهقانان و روستائيان پرداخته و هريك ثروتى اندوخته بودند . يكى از شاعران در شعرى تعدّى و مال‌اندوزى آن‌ها را به اطلاع عمر رسانيد و از عمر هم خواست تا آنچه را كه آن‌ها از اين راه به دست آورده‌اند با آن‌ها تقسيم كند . عمر نيز چنين كرد و از آن جمله از ابو بكره هم ده هزار درهم گرفت و چون ابو بكره اعتراض كرد كه او نه كارگزار خليفه بوده و نه متصدّى شغلى از جانب او ؛ عمر به او گفت اگر تو خودت نبودى برادرت كه اكنون متصدى بيت المال و عشور ابلّه است ، بوده است . ( 2 ) . مصطفى جواد ، دائرة المعارف ، تأليف فؤاد افرام البستانى ، چاپ بيروت ، ج 2 ، ص 273 . ( 3 ) . قيس بن مسعود از بزرگان قبيلهء بنى شيبان بوده . اين قبيله در غرب رود فرات و حاشيهء صحرا در همان حدود ذىقار سكونت داشته . ذى قار به سبب نزاعى كه در آن‌جا بين فرستادگان خسرو پرويز پادشاه ايران و هانى بن مسعود يكى ديگر از سران همين قبيله روى داد شهرت يافت . قيس از سوى دولت ايران مسؤول حفظ امنيت طفّ بود ، يعنى حاشيهء صحرا تا جنوب صحرائى كه محاذى ابلّه بود . و در شش ميلى غرب ابلّه در حاشيهء صحرا پادگانى هم داشت كه به نام منجشانيّه خوانده مىشد و زيرنظر مرزبان ايرانى ابلّه بود و مخارج نگاهدارى اين پادگان و افراد آن از عايدات ابلّه پرداخت مىشد ( طبرى 1 / 1028 و معجم البلدان 4 / 658 ) . ( 4 ) . سنان پدر صهيب هم ظاهرا چنين سمتى در آن نواحى داشته ، و به سبب همين سمت بوده كه در بعضى مآخذ آمده كه او از طرف شاه ايران حاكم ابلّه بوده . در كتاب عائشه در دوران معاويه ، ص 45 ، ترجمهء فارسى به نقل از استيعاب ( م 174 - 182 ) و اسد الغابه ( 3 - 31 - 33 ) و الاصابه ( 2 - 195 - 196 ) آمده است كه پدر صهيب يعنى سنان از طرف شاه ايران حاكم ابلّه بوده است . گمان مىرود در تعيين اين سمت مبالغه شده ، زيرا ابلّه از آنجا كه يك بندر معتبر -