بهمن و هماى و چهره‌هاى اصلى آن كتاب هم خلط و آميختگى وجود دارد . مثلا ابن نديم در كتاب الفهرست در مقالهء هشتم دربارهء كتابهايى كه در قصه‌ها و حكايات و افسانه‌ها تأليف شده پس از ذكر كتاب هزار افسان و كيفيت تدوين آنها گويد : « بعضى گفته‌اند كه اين كتاب را براى هماى دختر بهمن تأليف كرده‌اند » « 1 » . دگوى خاورشناس هلندى از تحقيقات خود دربارهء كتاب هزار و يك شب به اين نتيجه رسيده كه اين كتاب با سفر استر در تورات و قسمتى از كتاب شاهنامه همگى از يك منبع سرچشمه گرفته‌اند و به نظر او « هما » ى شاهنامه يعنى همان چهرزاد و همسر يا دختر بهمن با شهرزاد هزار و يك شب و « استر » توراة طورى به هم شباهت دارند كه گويى هر سه يك نفرند « 2 » و ما بدون اينكه بخواهيم در رد يا قبول اين نظر سخنى گوئيم بايد به اين موضوع توجه كنيم كه بسيارى از مطالب مربوط به اين سه شخص طورى به هم آميخته كه خود نمونه‌اى از آشفتگى مطالب تاريخى و داستانى ايران در اين دورانى است كه كم‌كم دوران داستانى به دوران تاريخى نزديك مىشود . مثلا فردوسى و بعضى از مآخذ هم رديف آن چهرزاد را نام خود هماى مىدانند ولى مسعودى در يك جا شهرزاد را نام مادر هماى مىنويسد « 3 » و در جاى ديگر مادر هماى را به نام دنيارزاد مىخواند و او را زن سهراسف بن يستاسف ( ظاهرا گشتاسب بن سهراسف ) و يهودى مىداند و مىنويسد كه هماى از طرف مادر از نسل بنى اسرائيل است « 4 » و باز در جاى ديگر مىنويسد كه مادر بهمن از بنى اسرائيل بود ، از فرزندان طالوت المك ، و او يعنى بهمن همان پادشاهى بود كه بخت نصر را مرزبان عراق ساخت و او را مأمور قلع و قمع يهوديان ساخت . و باز از گفته ديگرى نقل كرده كه بهمن

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 304 ( در عبارت الفهرست نام هماى حمانى ذكر شده ، « و قد قيل ان هذا الكتاب الف لحمانى ابنه بهمن . » ( 2 ) . رجوع شود به مقدمه آقاى على اصغر حكمت بر كتاب هزار و يك شب . ( 3 ) . ثم ملك حمايه بنت بهمن بن اسفنديار ، و « كانت تعرف بامها شهر آزاد . . . » مروج الذهب ، به تصحيح شارل پلا - انتشارات دانشگاه لبنان بيروت 1966 ، ج 1 ، ص 272 . ( 4 ) . مروج الذهب ، ج 1 ، ص 265 .