« كتاب زاد انفروخ « 1 » فى تاديب ولده » اين كتاب نخستين كتابى است كه در اين صورت آمده و چنان كه از نامش پيداست كتابى بوده كه پدرى زادان فرخ نام براى ادب‌آموزى و تربيت فرزندش نوشته بوده است . نوشته‌هايى كه در اين زمينه از دورهء ساسانى باقى مانده است معمولا يا منسوب به يكى از پادشاهان است و يا يكى از موبدان و بزرگان بنام ، و احتمال مىرود كه زادان فرخ هم يكى از موبدان نامى آن دوران بوده باشد . غير از اين نام كه در عنوان اين كتاب مىبينيم در تاريخ دورهء اخير ساسانى به نام زادان فرخ يك جاى ديگر نيز برمىخوريم و آن در داستان شهر براز سردار ايرانى است كه چند صباحى پس از خسرو پرويز بر تخت سلطنت نشست و طولى نكشيد كه در اثر توطئه چند تن از بزرگان كشته شد . طبرى از جمله كسانى كه در كشتن او همداستان شدند يكى را هم به نام زادان فرخ پسر شهرداران نام برده است . « 2 » اينكه اين شخص و مؤلف اين كتاب يكى باشند احتمالى است كه براى تأييد آن دليلى نداريم . در فهرست مترجمان فارسى به عربى هم شخصى به نام زادان فرخ سن پيرى ذكر شده كه شرح حال او گذشت . اين‌كه اين كتاب تأليف يا ترجمه اين زادان فرخ باشد احتمالى است كه مىتوان در اينجا ذكر كرد . اين مطلب هم در اينجا قابل ذكر است كه نوشتن پندنامه از پدر به پسر به قصد تربيت و تهذيب او در ادبيات ايران سابقه‌اى طولانى دارد . اين امر از ادبيات ساسانى به زبان عربى و فارسى اسلامى نيز راه يافته . در بعضى متنهاى فارسى ساسانى موجود نيز از اين قبيل اندرزها ديده مىشود مانند اندرز آذربد مارسپندان به پسرش زرتشت كه بدين ترتيب آغاز مىشود : « اين پيداست كه آذربد را فرزندى تنى زاد نبود و از آن پس اعتماد به يزدان كرد ، دير نيامد كه آذربد را فرزندى بود ، پس درست خيمى زرتشت اسپيتمان را ، زرتشت نام نهاد و

--> ( 1 ) . اين نام در الفهرست زاد الفروخ چاپ شده تصحيح آن به صورتى كه در اينجا ذكر شده از Justi است در Iranian Namenbuch . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ص 1063 .