همين امر بود كه علماى ايران را به جمع و تدوين كلمات عرب و بحث و تحقيق دربارهء علوم لغوى و صرفى و نحوى و بلاغى زبان عربى و تأليف و تدوين كتب و رسالات در اين زمينه‌ها واداشت و همين امر هم باعث اين گرديد كه همهء اين علوم و همچنين علوم ديگرى كه به زبان عربى تدوين گرديد از سرزمين ايران سرچشمه گيرد نه از سرزمين اعراب . در توضيح اين اجمال و در بيان اين نكته كه از همان قرنهاى نخستين اسلامى كه تأليف و تدوين علوم به زبان عربى آغاز شده تا دوران حملهء مغول به ايران ، و ويرانيهائى كه از آن ناشى شده و موجب نابودى بسيارى از مراكز علمى و پراكنده شدن بسيارى از علما و دانشمندان اين سرزمين گرديده كانون علم و فرهنگ اسلامى و زبان عربى در همين سرزمين ايران و حاملان دانش و فرهنگ هم در جهان اسلام علمائى از همين سرزمين بوده‌اند ابن خلدون را گفتارى مفصل است كه در آن كوشيده علل و عوامل طبيعى و تاريخى اين پديده را كه آن را از پديده‌هاى شگفت خوانده بر اساس قوانين و اصولى كه بر تاريخ عمران بشرى حاكم است روشن سازد « 1 » و غرض از اشاره به اين موضوع نه تكرار آن مطالب بلكه بيان اين نكته است كه در هنگامى كه علوم و معارف اسلامى و به تبع آن علوم لسانى و بلاغى عربى به مناطق ديگر اسلامى راه يافت چه پيش از حملهء مغول و چه پس از آن ، آنچه در آن مناطق هم به وجود آمد بازتابى بود از آنچه در اين سرزمين ايران پايه‌گذارى شده بود و همان شكل و صورتى را داشت كه نخستين‌بار در اينجا شكل گرفته بود ، و به‌ندرت مىتوان در آنجاها آثارى مستقل از آثارى كه در ايران به وجود آمده بود يافت . كتاب العقد الفريد نوشته‌اند هنگامى كه صاحب بن عباد كتاب « العقد الفريد » تأليف ابن عبد ربه اندلسى را ديد گفت : « هذه بضاعتنا ردّت الينا » يعنى اين كالاى خود ما

--> ( 1 ) . مقدمهء ابن خلدون .