« آيين‌نامه‌هاى » ساسانى ديديم « 1 » كه در هر فن و موضوعى كتابى جداگانه به نام آيين‌نامه وجود داشته و مجموع آنها را هم روى هم رفته آيين‌نامه يا آيين‌نامهء بزرگ مىخوانده‌اند كه چنان‌كه باز مسعودى وصف آن را كرده كتابى بسيار بزرگ بوده در هزاران صفحه كه مجموعهء كامل آن جز در نزد موبدان و صاحبان مناصب بزرگ يافت نمىشده ، همچنين دربارهء تاجنامه‌ها مىتوان احتمال داد كه مجموعهء آنها را هم در يك كتاب فراهم آورده و به نام تاجنامه يا تاجنامه بزرگ خوانده باشند و اين همان باشد كه مسعودى آن را ديده و در خزانهء شاهان ساسانى نگهدارى مىشده و چنان‌كه در وصف آن گفته « كتابى عظيم » بوده است ، و شايد اين نكته را هم كه مسعودى با اينكه در اين مورد نام كتابهائى همچون خداينامه و آيين‌نامه و گاهنامه را مىبرد و از تاجنامه ذكرى نمىكند مؤيد همين مطلب باشد ولى اين را هم نبايد فراموش كرد كه همين كتاب در اختيار حمزهء اصفهانى هم بوده و اوصافى را كه وى در تاريخ « سنى ملكوك الارض و الانبياء » از شكل و شمايل پادشاهان ساسانى ذكر كرده « 2 » از همين كتاب گرفته است . و وى اين كتاب را به نام « صور ملوك بنى ساسان » خوانده است . ظاهرا اولين بار استاد كريستن سن در كتاب « ايران در زمان ساسانيان » وجود كتابهاى متعددى را به نام تاجنامه احتمال داده است . وى در زير عنوان « روايات ساسانى كه در ادبيات عرب و ايران باقى است » دربارهء كتاب تاجنامه چنين نوشته است : « 3 » « گذشته از اين كتابى به نام تاج نامگ داشته‌اند حاوى صورت نطقها و دستورها و فرمانهاى سلاطين و نظاير آن . فعلا دشوار است كه بگوييم در اين مجموعه چند سند تاريخى مندرج بوده است . نام كتاب تاج نامگ در فهرست ابن النديم مذكور و نقلهائى از آن در عيون الاخبار ابن قتيبه مسطور است . بعضى از

--> ( 1 ) . شماره 2 و 3 - سال اول همين مجله ص 15 - 30 - و ص 109 - 122 . ( 2 ) . حمزه اصفهانى ص 34 - 35 . ( 3 ) . ص 34 متن عبارت از ترجمه مرحوم رشيد ياسمى چاپ تهران ، مهر 1317 خورشيدى نقل شده .