نمانده ولى از آنچه در « آيين‌نامه » راجع به اين‌گونه موضوعات بوده چنان كه گفتيم قطعه‌اى در دست است كه ما عين آن را نقل كرده‌ايم . اين قطعه از دو نظر داراى اهميت است ، يكى از آن نظر كه نمونه‌اى است از نوع مطالب و موضوعاتى كه در اين قبيل كتابها يا رساله‌ها مندرج بوده ، و ديگر از آن جهت كه اين قطعه قديمترين نص موجود است از كتابى كه در اين‌گونه معتقدات در ايران قبل از اسلام تدوين يافته بوده و به مسلمانان رسيده ، و براى كسانى كه به تحقيق درباره فرهنگ و معتقدات عوام - كه به نام فولكلور خوانده مىشود - و تحولات تاريخى آن علاقه‌مندند سندى با ارزش است . در وصف مراتب رجال و كارگذاران دولت در اين موضوع چنان كه در گذشته از آن سخن گفتيم ( در شماره اول اين مجله صفحه 57 ) كتابى به زبان پهلوى وجود داشته به نام « گاهنامه » شامل ترتيب طبقات درباريان و صاحب‌منصبان و كارگذاران دولت ساسانى و مراتب آنها كه بنا به گفتهء مسعودى در حدود ششصد مرتبه بوده است . اين كتاب هم كه خود مسعودى آن را ديده بوده بنا به گفتهء وى جزء « آيين‌نامه » بوده است ، و شايد علت آن‌كه در « الفهرست » ابن النديم نامى از آن نمىيابيم همين باشد كه آن را كتاب جداگانه‌اى نمىشناخته‌اند . ظاهرا اين كتاب با اين قسمت از آيين‌نامه شرح سازمان داخلى دولت ساسانى و فهرستى از مناصب و درجات دولتى و وظائف و حدود اختيارات هر درجه و منصبى بوده ، و چون همان‌طور كه مىدانيم در دولت ساسانى حفظ حدود طبقات مختلف رجال دولت و كارگذاران به‌شدت رعايت مىشده ، و براى هيچ‌كس و خاصه بزرگان و درباريان و كارگذاران دولت از لحاظ رعايت آداب و رسوم و حفظ سنن تخطّى از حدود مقرر به هيچ‌وجه جايز نبوده ، از اين جهت مىتوان حدس زد كه در اين كتاب علاوه بر فهرست مقامات و مناصب ، دربارهء حدود و وظائف هر مرتبه چه از نظر اختيارات در عمل و چه از نظر تشريفات و آداب و رسومى كه در هر