بر مرزهاى چهارگانه شرق و غرب و جنوب و شمال مىگمارند » و ديگرى در موضوع « آداب جنگ و قلعه‌گيرى و شهرگشائى و كمين كردن و روانه كردن جاسوسان و اعزام پيش‌آهنگان و دسته‌هاى ديگر از لشگريان و ايجاد سلاح خانه‌ها » . اين دو كتاب هم هر دو به زبان پهلوى بوده و به عربى ترجمه شده بوده است . كتاب دوم را خود ابن النديم صاحب الفهرست چنان كه گويد از روى كتابى كه براى اردشير بابكان تأليف شده بوده به عربى ترجمه كرده است . به احتمال قوى اين دو كتاب هم از نوع آيين‌نامه‌ها بوده و لفظ « آداب » كه در ترجمهء عربى آنها به‌كار رفته ترجمهء كلمهء آيين است . ابن قتيبه هم از آنچه در آيين‌نامه خوانده يك قطعه نسبة بزرگ در همين موضوع يعنى در آيين جنگ و لشگركشى در كتاب خود « عيون الاخبار » نقل كرده كه شايد با اين دو كتاب يا لااقل با دوّمى آنها بىارتباط نباشد ، و اين هم كه كتاب دوم پس از ابن قتيبه به عربى ترجمه شده مانع اين احتمال نخواهد بود زيرا چنان كه گفتيم محتمل است كه وى به اصل پهلوى آن مراجعه كرده باشد ، و شايد شباهتى هم كه بين مطالب اين قطعه كه ابن قتيبه نقل كرده با موضوعات آن كتاب كه ابن النديم ترجمه كرده وجود دارد خود مؤيدى براى اين نظر باشد . قطعه‌اى كه در عيون الاخبار از آيين‌نامه نقل شده شامل مطالبى است از اين قبيل : طرز صف‌آرائى لشگريان و اين‌كه چه دسته از سربازان را در چه قسمت از ميمنه يا ميسره يا قلب قرار دهند ، محل آرايش جنگى لشگريان و زمان آغاز حمله را چگونه انتخاب كنند ، با شكست‌يافتگان و فراريان لشگريان دشمن چه رفتارى كنند ، اگر آبى در ميانهء دو لشگر باشد كه هر دو ناچار بايد از آن استفاده كنند چه رويه‌اى پيش گيرند ، شرايط شروع حمله يا دفاع در صورتى كه سربازان كاركشته و پرتجربه يا جنگ نديده و بىتجربه باشند چيست ، چگونه براى شبيخون زدن كمين كنند ، و چه محلى را براى كمين كردن انتخاب كنند و چسان بر سپاه غافل دشمن شبيخون زنند ، در محاصره كردن دژها و قلعه‌گشائى چگونه بايد اقدام كنند و محل به‌كار بردن سلاحهاى مخصوص آن را از قبيل