و اگر اين احتمال به‌جا باشد اين تنها كتابى خواهد بود كه از بيش از پنجاه ترجمهء اين شخص شناخته شده است . اسحاق بن على ديگر اسحاق بن على بن سليمان است كه ابن نديم نام او را در باب « دام پزشكى و درمان چارپايان و صفات اسب و طرز انتخاب آن » ذكر كرده و از او كتابى نام برده كه از فارسى ترجمه كرده بوده است كه موضوع آن « درمان حيوانات و اسب و استر و گاو و گوسفند و شتر و شناخت بها و سوم آنها » بوده . « 1 » ابو ريحان بيرونى ديگر ابو ريحان بيرونى دانشمند و فيلسوف شهير است كه در سال 362 هجرى قمرى مطابق 972 ميلادى در بيرون از شهر خوارزم زاده شد و به همين جهت به « بيرونى » معروف گرديد و در سال 440 هجرى قمرى موافق 1048 ميلادى در شهر غزنه بدرود زندگى گفت . بيرونى به‌عنوان دانشمندى دقيق و مورخى فيلسوف شناخته شده ولى ذكر نام وى در اينجا نه به جهت اين است كه ترجمه كتابى علمى يا فلسفى از زبان فارسى به او نسبت داده شده بلكه به علت داستانها و قصه‌هايى است كه وى از زبان فارسى ترجمه كرده است . ابو ريحان در شرح حالى كه در سال 427 هجرى از محمد بن زكرياى رازى نوشته پس از اينكه فهرستى از تأليفها و ترجمه‌هاى خود را كه مشتمل بر يكصد و سيزده كتاب و رساله است آورده چند كتاب هم از نوع قصه و حكايت كه به گفتهء خودش از نوع مطالب سبك كه به منزله چاشنى كلام است ذكر كرده و گويد كه آنها را ترجمه كرده است . ظاهرا در اين امر ترديدى نيست كه چهار كتاب از جمله اين كتب از فارسى ترجمه شده است و دو كتاب هم احتمالا از هندى ؛ اين

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 315 .