كه براى كار در ديوان صلاحيت دارند اعم از دبيران و كارگزاران و اديبان يكى از آنها عبد الحميد بن يحيى است . وى در ولاء بنى اميه و به ايشان منسوب بود . وى را در فن نويسندگى و روش ويژهء او شهرتى بود كه بىنياز از تعريف است . « 1 » از آنچه ابو هلال عسكرى نقل كرده و چنان كه از گفتهء جاحظ برمىآيد عبد الحميد به ترجمه نوعى خاص از آثار ادبى ايران شهرت داشته و آن ترجمه نامه‌هاى ديوانى و عهدهاى شاهان است . ابو هلال در اين‌باره گفته است : « كسى كه ترتيب معانى و به كار بردن كلمات را در جاى خود در زبانى نيك بداند و سپس به زبان ديگرى درآيد ، در اين زبان هم مانند زبان نخستين هنر سخنورى وى را فراهم بود ، آيا نمىبينى كه عبد الحميد كاتب فن نويسندگى را كه براى نويسندگان پس از خود ترسيم نمود از زبان فارسى استخراج كرده و آن را به زبان عربى برگردانده بود . » « 2 » و از اينجا بود كه سبك نويسندگى فارسى به زبان عربى راه يافت و گسترده شد . عبد الحميد دبير مروان بن محمد آخرين خليفه اموى بود و در سال 132 هجرى در پايان روزگار امويان در بوصير مصر كشته شد . « 3 » فضل پسر سهل يكى ديگر از اين مترجمان فضل بن سهل وزير مأمون معروف به ذو الرياستين است كه بنا به گفتهء جهشيارى « 4 » وى كتابى از فارسى به عربى براى يحيى برمكى ترجمه نمود و يحيى را از حسن فهم و نيكى عبارت او بسيار خوش آمد . و چون فضل بن سهل در علم نجوم و احكام نجوم شهرت داشته احتمال مىرود كتابى هم كه او از فارسى به عربى ترجمه كرده است از كتب نجومى باشد .

--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ، ص 145 . ( 2 ) . الصناعتين ، ص 51 . ( 3 ) . براى اطلاع بيشتر دربارهء عبد الحميد و روش او همچنين رجوع كنيد به « وفيات الاعيان » جلد 1 ، ص 435 - العقد الفريد ، ج 2 ، ص 206 . تطور الاساليب النثرية ، تأليف انيس المقدسى ، ص 146 به بعد . بروكلمن ، ج 1 ، ص 261 ( ترجمه عربى ) . ( 4 ) . به نقل احمد امين از او در ضحى الاسلام ، ج 1 ، ص 193 .