محمد مهدى ملايرى

163

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

بسيارى دربارهء تاريخ ايران و پادشاهان ساسانى نقل شده است . وى در سده سوم هجرى مىزيسته و احتمال داده‌اند كه كتاب سير الملوك خود را كه يا ترجمه مستقيمى از خداينامه ، و يا كتابى مستقل و بر اساس خداينامه بوده ، در سال 253 هجرى تأليف كرده است . زيرا جاحظ كه در سال 255 هجرى درگذشته و كتاب المحاسن و الاضداد خود را در اواخر عمر تأليف كرده در آن كتاب از همين كسروى روايات بسيارى دربارهء پادشاهان ساسانى نقل كرده است . بيرونى هم در الآثار الباقيه مطلبى دربارهء مهرگان از موسى بن عيسى كسروى به نقل از موبد متوكلى روايت كرده كه از آن چنين استنباط مىشود كه كسروى با موبد متوكلى كه در زمان معتصم و متوكل مىزيسته هم‌زمان بوده است . و حمزه اصفهانى نيز در تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء مىنويسد كه كسروى با حسن بن على رقام در شهر مراغه در حضور والى آن شهر به نام علاء بن احمد ملاقات نموده ، و باهم دربارهء اختلاف نسخ تواريخ فارسى و اصلاح آنها در كتابى كه كسروى پرداخته بود تحقيق نموده‌اند . اين علاء بن احمد ازدى قبلا عامل يوسف بن محمد بن يوسف مروزى والى ارمنستان بوده كه به سال 234 يا 236 هجرى به ولايت ارمنستان منصوب گشته و در سال 237 كشته شد . علاء ابن احمد در سال 250 و 251 از طرف بغا معروف به شرابى عامل خراج ارمنستان و در سال 252 هجرى حاكم آذربايجان بوده و در سال 260 كشته شده است ؛ بنابراين همچنانكه مرحوم تقىزاده نوشته ممكن نيست كه قبل از سال 251 هجرى حاكم مراغه بوده باشد ، و لابد كسروى كتاب خود را بعد از اين تاريخ نوشته است . « 1 » كسروى غير از كتاب سير الملوك كتاب ديگرى هم داشته به نام نوروز و مهرگان ، و ظاهرا آنچه در المحاسن و الاضداد منسوب به جاحظ « 2 » و الاثار الباقية

--> ( 1 ) . هزارهء فردوسى ، ص 33 . ( 2 ) . اينوسترانتسف كتاب المحاسن و الاضداد را از موسى بن عيسى الكسروى مىداند نه از جاحظ . اين موضوع را با شرح و تفسير جامعى از آنچه كسروى دربارهء نوروز نوشته در مقاله -