محمد مهدى ملايرى
15
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
و ديگر دو سردار ايرانى يمن به نامهاى دادويه و فيروز ديلمى هستند كه آنها هم به سبب كوشش بسيارى كه در رفع فتنه اسود عنسى به كار بردند تا سرانجام بر او پيروز شدند نامشان در تاريخ آمده و نوشتهاند خوشحالكننده خبرى كه پيش از رحلت پيغمبر ( ص ) به آن حضرت رسيد همين خبر پيروزى فيروز بر اسود عنسى بود « 1 » نام اين دو سردار در خبر رده سران يمن كه پس از رحلت پيغمبر سر از فرمان خليفه برتافتند و عمال پيغمبر را هم بيرون راندند و ايرانيان را هم كه عموما مدافع اسلام بودند در محاصره گرفتند و همچنين در خبر غلبهء اينان بر مرتدان با كمكى كه از سوى خليفه ابو بكر براى آنها فرستاده شد در بعضى تواريخ به تفصيل آمده است . « 2 » در امارت حيره كه بزرگترين امارت عربى در شرق عربستان بوده و فرمانروائى آنجا را لخميها كه از خاندانهاى كهن و سرشناس عرب بودند از قديم برعهده داشتند جز در موارد استثنائى از سوى ايران مرزبانى تعيين نمىگرديد . از اين مرزبانان يكى در زمان سلطنت انوشروان به نام « فيشهرت الفارسى » در مآخذ عربى آمده كه نوشتهاند وى در زمان انوشروان يك سال بر حيره سلطنت كرده « 3 » و ديگر شخصى است كه در كتاب حمزه نام او البحر جان الفارسى ذكر شده كه پس از قتل نعمان بن منذر پادشاه حيره به وسيله خسرو پرويز هنگامى كه سلطنت حيره از سوى خسرو به اياس بن قبيصه طائى واگذار شد ، اين شخص هم از طرف آن شاه در كنار اياس بن قبيصه به سلطنت آنجا منصوب گرديد و ديگر شخصى است كه نام او بدين صورت آمده : « زاديه بن ماهبنيان بن مهر ابنداد الهمدانى » اين شخص كه نام او مانند بيشتر
--> ( 1 ) . طبرى 1 / 1763 و 1798 و 1853 و 1855 و 1857 و 1863 . ( 2 ) . طبرى 1 / 1989 - 1999 . ( 3 ) . حمزه اصفهانى ، سنى ملوك الارض ، ص 94 در فهرست پادشاهان حيره . اين شخص پس از قابوس بن المنذر و پيش از المنذر بن المنذر آمده . قابوس بن المنذر را مردى سست و ضعيف نوشتهاند كه به دست مردى از قبيله يشكر كشته شده ، ظاهرا اعزام اين مرزبان ايرانى به سلطنت حيره از سوى انوشروان براى حفظ امنيت آنجا تا تعيين جانشين قابوس بوده .