محمد مهدى ملايرى

11

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

اين تسو داراى ده روستا و دويست و بيست خرمن جا بود و وظيفهء ديوانى آن در فهرست ابن خردادبه دو هزار كر گندم و هزار كر جو و سيصد هزار درهم نقد « 1 » . و در فهرست قدامه نيز دو هزار كر گندم و هزار كر جو و سيصد هزار درهم نقد ذكر شده است « 2 » . تسوى بادوريا تسوى بادوريا داراى چهارده روستا و چهارصد و بيست خرمن جا بود . وظيفهء ديوانى آنجا در فهرست ابن خردادبه سه هزار و پانصد كر گندم ، و دو هزار كر جو و دو ميليون درهم نقد ، « 3 » و در فهرست قدامه سه هزار و پانصد كر گندم و يك هزار كر جو و يك مليون درهم نقد ، آمده است « 4 » . ياقوت كه آن را تسويى از كوره‌ى ، استان خوانده و در جانب غربى بغداد نشانى داده گويد در اين زمان ( يعنى زمان ياقوت ) اين‌جا از استان نهر على بن عيسى بن على « 5 » به شمار است و نحاسيه و حارثيه و نهر از ما هم از آن است ، و بخشى از بغداد در كنار آن ساخته‌شده و نام برخى از آنها را هم برده و اين را هم گفته‌اند كه : آنچه در شرق رود صراة است از بادوريا است و آنچه در غرب آن است از قطربل است . و در بيان اهميت بادوريا در ديوان خلافت اين سخن را هم از ابن الفرات وزير معروف عباسيان نقل كرده كه گفته است . هركس از دبيران ديوان كه به امور بادوريا مسلط شود گويى كه به همهء ديوان خراج تسلط يافته و كسى هم كه به ديوان خراج تسلط يابد به وزارت دست‌يافته زيرا معاملات اين ديوان گوناگون و قلمرو آن پاىتخت خلافت و سروكار آن با اميران و وزيران و فرماندهان و دبيران و اعيان و اشراف است ، و كسى كه بتواند آن معاملات

--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ، ص 8 ( 2 ) . المسالك و الممالك ، ص 8 ( 3 ) . المسالك و الممالك ، ص 9 ( 4 ) . المسالك و الممالك ، ص 237 ( 5 ) . اين نهر و كاخى كه در كنار آن ساخته‌شده بود به نام شاپور پادشاه ساسانى بود كه چون در خلافت عباسى آن را به على بن عيسى بن على به اقطاع واگذاردند طبق معمول به نام عيسى خوانده شد و نام شاپور متروك گرديد . ( ن . ك . فتوح البلدان ص 304 - 305 )