گفتار بيست و دوم چگونه شيطان در بصره لانه كرد رسوايى ام جميل * رسمى منسوخ از دوران جاهليت عرب * قانونى از آن رسم * خانهء ام جميل در بصره * مغيرة بن شعبة * چند خبر ناسازگار دربارهء مغيرة * دو خبر درخور ذكر * دام شيطان در كارگزاريهاى ديگر خليفه * كيفر فريب‌خوردگان * ابو موسى اشعرى و شيطان دار الامارهء بصره * عزل ابو موسى از امارت بصره . گزارشى كه پيكهاى رسيده از بصره به خليفه دادند و به خلع مغيره از امارت بصره و احضار او به مدينه و محاكمهء او در محضر خليفه انجاميد ، هرچند به همانگونه كه دلخواه خليفه بود گزندى به مغيره نرسانيد ولى نشانهء آن بود كه مغيره در استفاده از مزاياى امارت هم شتاب كرده و هم راه افراط پيموده كه چنان كه گذشت رازش از پرده برون افتاده و چنان پىآمدهايى يافته است . و چون شيطانى كه به تعبير خليفه در بصره لانه كرده بوده از پيچ و خمهاى داستانى كه در آن زمان به نام رسوايى ام جميل خوانده مىشده به دار الامارهء بصره خزيده بوده است . به ناچار اين گفتار با آن داستان آغاز مىشود .