محمد مهدى ملايرى
386
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
آن از جملهء هشت شهرى بوده كه به گفتهء طبرى اردشير بنا كرده بود « 1 » . گاهشمارى قديم ايرانى در ميشان سلطنت ايرانى ميشان باعث شده بود كه در زمان سلوكيها هم حساب سال و ماه ايرانى قديم كه مهمترين ركن فرهنگى و مذهبى ايران بود همچنان در آنجا حفظ شود . استاد فقيد تقىزاده نشانى اين سال و ماه ايرانى را در ميشان از اواخر قرن سوم پيش از ميلاد يافته و احتمال مىدهد كه از طريق همين ميشانيها سال و ماه ايرانى به ماندائيها هم راه يافته باشد ، چه سال و ماه ماندائيها هم بدون يك روز اختلاف همان حساب ايرانى بوده است « 2 » . با توجه به آنچه دربارهء منطقه بهمن اردشير و سوابق تاريخى آن گذشت شايد بتوان تاريخ كاربرد سال و ماه ايرانى را در ميشان و همهء اين منطقه تا زمان هخامنشيان هم پيش برد . مانى در ميشان از رويدادهاى مهمى كه باعث شده نام ميشان در تاريخ قديم بماند اقامت مانى در اين منطقه بوده . مانى كه از پدر و مادرى ايرانى و پارتى زاده شده بود ، در محيط مغتسله يا ماندائى قديم در همين ميشان به دوران آمده بود ، . پدر مانى را اهل شوش شمردهاند . مانى در تيسفون مىزيست ، بعدها كه هاتفى او را ندا در داد كه از شراب و گوشت و مباشرت با زنان بپرهيزد ، به جنوب رفت و در ناحيهء ميشان يا دشت ميشان ساكن گرديد . بنابر كتاب قبطى مانوى كفالايا ، در آخرين سال سلطنت شاه اردشير ، مانى به قصد تبليغ به هند رفت . اما در آن سال شاه اردشير مرد و شاهى به پسرش شاپور رسيد و او مانى را به نزد خود خواند .
--> استرآباد و پس از وصف محلى كه در شمال ايران از توابع طبرستان بين سارى و گرگان بوده است ، ذكر كرده ( معجم 1 / 242 ) . و در كلمه كرخميسان همچنين آورده : « كرخميسان : كورة بسواد العراق تدعى استرآباد و هى غير استرآباد التى بطبرستان « يعنى كرخ ميسان كورهاى ( - استانى ) است در سواد عراق كه استرآباد خوانده مىشود و آن بجز استرآبادى است كه در طبرستان است . ( 1 ) . طبرى 1 / 820 ، « وانه ( - اردشير ) كان بنى ثمانى مدن منها . . . استاباد اردشير و هى كرخ ميسان . . . » . ( 2 ) . تقىزاده ، مانى و دين او ، ص 32 - 33 .