گفتار نخست ايران‌شهر ايران‌شهر در منابع قديم ايرانى « اوستا ، بندهش ، مقدمهء قديم شاهنامه * در رسالهء شهرستانهاى ايران * در جغرافياى گواذ * در جغرافياى موسى خورنى يا ايران‌شهر ماركوارت * تقسيمات ايرانى جهان همچون پايهء كارهاى علمى منجمان و رياضىدانان در زيجها و گاهشماريها * نوشتهء ياقوت در اين‌باره . دربارهء ايران‌شهر به جز آن دسته از منابع عربى اسلامى كه با واسطه به دوران ساسانى بازمىگردند ، و در اين كتاب معمولا همانها مورد مراجعه قرار مىگيرند ، دسته ديگرى هم از منابع ايرانى در دست است كه آنها مستقيما از دوران ساسانى و گاه قديم‌تر از آن دوران سرچشمه مىگيرند . و از آنجا كه اين دستهء اخير نخستين مايه‌هاى كتب جغرافيائى عربى اسلامى در اين زمينه بوده‌اند در اين‌جا نخست به مطالب اين‌ها و آنگاه به آنچه از منابع عربى اسلامى برمىآيد اشاره خواهد شد . * * *