آپولوگوس درآمده و اعراب هم كه چندين قرن پس از نيارخوس به اينجا آمده‌اند آنها هم همان نام محلى را از اهل محل شنيده و آن را به لهجه خود به صورت ابلّه بازگو كرده‌اند . و علت يكنواخت بودن نام يونانى و عربى اين بندر هم همين است كه هردو از يك اصل يعنى همان نام محلى قديم گرفته شده‌اند . و اين نام قديم به احتمال زياد يك نام ايرانى بوده زيرا اين‌جا چنان كه گذشت يكى از مراكز مهم بازرگانى ايران در خليج‌فارس بوده است . و اين امر در همين منطقه نظير هم دارد و آن نام كارون است كه در همين سفرنامه نيارخوس به نام پازىتيگريز Pasitigris آمده ، پازىتيگريز يعنى دجله كوچك « 1 » . و عرب‌ها هم در قرنها بعد آن را دجيل ناميدند ، دجيل هم يعنى دجله كوچك . البته آنها پازىتيگريز يونانى را ترجمه نكرده‌اند . چون اين كلمه در اين حدود شناخته نبوده . نيارخوس هم كلمه دجيل عربى را به پازىتيگرز ترجمه نكرده چون او هم قرنها پيش از آنكه عربها به اين منطقه راه يابند از اينجا گذشته بوده ، بلكه علت همسان بودن اين دو نام يونانى و عربى اين است كه هردو آنها ترجمه نامى است كه ايرانيان در قديم اين رود را به آن نام مىخوانده‌اند و آن « ديله كودك » « 2 » يعنى دجله كوچك است كه دريانورد يونانى آن را به زبان يونانى

--> ( 1 ) . سايكس ، تاريخ ايران ، متن انگليسى ، ج 1 ، چاپ لندن 1958 ، ص 40 و ترجمه فارسى آن ج 1 چاپ ، دوم ص 50 ( 2 ) . اين كلمه در معجم البلدان « ديلدا كودك » آمده . ياقوت ذيل كلمه دجيل از دو رود به اين نام نشانى مىدهد : يكى رودى كه در شمال بغداد بين تكريت و بغداد در برابر قادسيه و نزديك سامره روان بوده و كوره ( منطقه ) گسترده‌اى را مشروب مىساخته از آن جمله اوانا و عكبرا و خطيره و صريفين ، و بازماندهء آن در دجله مىريخته ، و ديگر رودى كه در اهواز روان بوده ، از سرزمين اصفهان سرچشمه مىگرفته و ريز آن در درياى فارس نزديك آبادان بوده ( كه همين رود كارون است ) و دربارهء اين دو مىگويد حمزه ( مقصود حمزه اصفهانى است ) گفته است كه نام آن در روزگار ايرانيان « ديلدا كودك » بوده و معناى آن دجله كوچك ( دجلة الصغيرة ) و معرب آن دجيل است . ( معجم 2 / 555 ) اين نام در جاى ديگرى از معجم البلدان به صورت ديلد بدون الف در آخر آن ذكر شده و آن ذيل كلمه دجله است كه در آنجا ياقوت باز از قول حمزه گويد كه دجله صورت عربى شدهء ديلد است و اين رود دو نام ديگر هم دارد ، يكى