جلد دوم فهرست عنوان / صفحه چند مقدمه - 1 ) زبان تاريخ 5 - 2 ) باز هم سخنى دربارهء تعريب 15 - 3 ) تكرار چند نكته 23 - 4 ) پيش‌درآمدى كه پيامد نداشت 27 - 5 ) جائى كه خالى مانده و فرصت‌هائى كه به دست آمده 31 گفتار نخست - ايرانشهر 37 گفتار دوم - دل ايرانشهر 47 گفتار سوّم - نامهاى دل ايرانشهر از سورستان تا عراق 57 گفتار چهارم - عراق و دگرگونيهاى لفظى و جغرافيائى آن 71 گفتار پنجم - نخستين آشنائى اعراب مسلمان با نظام ديوانى ايران و پىآمدهاى آن 91 گفتار ششم - اصلاحات مالى انوشروان و اثر آن در پيشرفت و گسترش نظام ديوانى ايران 99 گفتار هفتم - نظام آبيارى ايرانى و سابقهء تاريخى آن 107 گفتار هشتم - جستجوئى براى يافتن پايه‌هاى علمى نظام آبيارى و شيوهء احداث قنات در ايران 121