پهناور جدا مىشده است . احتمال مىدهند ويرانه‌هايى كه اكنون به نام ( تلول بسمايه ) خوانده مىشود محل قصبه جازر بوده است كه به گفتهء ياقوت قريه‌اى بوده است از نواحى نهروان و از توابع بغداد نزديك مدائن ، ويرانه‌هاى بسمايه در محلى در فاصله بيست كيلومترى جنوب شرقى بغداد واقع شده و آثار آن در شبه دائره‌اى به قطر حوالى دو كيلومتر و نيم پراكنده است و از بارزترين ابنيه‌اى كه آثار آن را در اين‌جا يافته‌اند دژ عظيمى است كه ديوارهاى خارجى آن داراى ضلعهاى نامساوى و نامنظم است . طول ضلع شرقى آن 255 متر و ضلع غربى آن 185 متر و ضلع شمالى آن 135 متر و ضلع جنوبى آن كه رو به تيسفون دارد و كوتاهترين ضلعهاى آن است 85 متر است . ديوارهاى اين دژ از سطح زمين مجاور 35 قدم بالاتر است و با خشتهاى چهارگوش بزرگ كه هرضلع آن در حدود 40 سانتيمتر است بنا شده . از حجم اين خشتها و حجم آجرهايى كه در داخل دژ به كار رفته و آنها هم به همين حجم‌اند چنين دانسته‌اند كه اين بنا در اصل ايرانى بوده و به دوران پيش از اسلام بازمىگردد . باستانشناسان تقريبا در اين امر هم‌داستان‌اند كه آجرهايى به اين حجم به زمان بابليهاى اخير و پس از آنها پارتيها و سپس ساسانيان برمىگردد ، و به‌هرحال از دوران پيش از اسلام و عرب است . و همين هم از جمله دلائلى است كه به استناد آن دژ قادسيه را در سامرا كه ذكر آن پيش از اين گذشت نيز از عهد ايرانى پيش از اسلام دانسته‌اند « 1 » . و در ضمن آثار اين دژ يعنى دژى كه در محل جازر يافته‌اند آثارى هم از شيشه‌هاى قديم ديده مىشود كه مىرساند شيشه هم به طور فراوان در اين بنا به كار رفته بوده « 2 » . در ميان ويرانه‌هاى بسمايه آثار نهرى قديمى هم يافته‌اند كه از آن معلوم مىدارند اين نهر براى پر كردن خندق اين دژ به كار مىرفته . و از همين آثار چنين دانسته‌اند كه راه بين مدائن و خراسان پيش از بناى بغداد از طريق همين جازر به نهروان

--> ( 1 ) . رى سامرا ، ص 259 و 260 . ( 2 ) . رى سامرا ، ج 2 ص 372 و 373 .