محمد مهدى ملايرى
273
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
تسوى كهن شهر ( المدينة العتيقة ) نام اين تسو را ابن خردادبه و قدامه و ساير جغرافيانويسان عربىنويس « طسوج المدينة العتيقة » نوشتهاند و معلوم است كه اين عبارت ترجمه عربى نامى است كه پيش از اعراب اين تسو به آن نام خوانده مىشده . و به قرينهء اين ترجمه اصل فارسى آن مىبايستى كهنشهر باشد . و اينگونه تركيبها در زبان فارسى براى نام آباديها يا جاهاى ديگر از قديم معمول بوده و در حال حاضر نيز جاهايى با تركيب كهن در نام آنها مثل كهندژ و مانند آن كم نيستند و از آن جمله كهنشهر كه نام دهى در سيرجان است « 1 » . اين تسو نام خود را از يكى از شهرهاى « مدائن » گرفته كه در شرق دجله و در اين تسو قرار داشته و به همين نام خوانده مىشده . مدائن مجموعهاى از هفت شهر بوده كه در دو طرف دجله ، و بيشتر در غرب دجله و در استان اردشير بابكان ، گسترده بوده و غالبا از هم فاصله داشتهاند ، و بين آنها را باغها و كشتزارها مىپوشانده است . اين شهرها در دورههاى مختلف ساخته و آباد شدهاند و قديمترين آنها همين بوده كه در شرق دجله قرار داشته و به همينسبب هم كهنشهر و در عربى المدينة العتيقة خوانده مىشده . كاخ سفيد پادشاهان ساسانى كه در كتب عربى به نام « القصر الابيض » يا « ابيض المدائن » خوانده مىشده وصيت شكوه و شهرت آن در تاريخ منعكس شده در همين شهر بوده . اين شهر در تاريخ طبرى در حوادث فتوحات اسلامى به صورت « المدينة القصوى » هم آمده . يعنى شهر دور ، و اين تعبير را طبرى در برابر المدينة الدّنيا يعنى شهر نزديك به كار برده كه مراد از آن شهر ديگرى از مدائن بوده كه در غرب دجله قرار داشته به نام « بهاردشير » و اين دو تعبير را طبرى از آنجا گرفته كه در جنگهاى اين دوران كه عربها از غرب به شرق حمله مىكردهاند نزديكترين شهر از شهرهاى مدائن كه به دست آنان افتاده بهاردشير بوده كه در غرب دجله قرار داشته و عربها آن را بهرسير خواندند . و دورترين شهرهاى مدائن به آنان همين كهنشهر بوده در شرق
--> ( 1 ) . فرهنگ آباديهاى ايران - ص 398 به بعد ديده شود .