محمد مهدى ملايرى
26
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
مختصر غفلتى پژوهنده را به كام خود مىكشد كموبيش آگاه گردد و به همين سبب است كه شايد خواننده كمحوصله و آسانطلبى كه بخواهد تنها نتيجهء همه اين بحث و بررسىها را به صورت مطالبى شسته رفته در كتابى به آئين پرداخته بيابد اين كتاب را در حد انتظار خود نيابد . زيرا در اين نوشتهها هرچند هدف گزارش كارهائى است كه تا كنون در اين راه انجام يافته ولى وصف اجمالى دشوارىهائى هم كه در اين راه وجود دارد ، و پژوهندگانى كه خواه ناخواه بايد همين راه را بهپيمايند بايد از آنها آگاه شوند ، نيز هست . به همينسبب مطالب اين كتاب به صورتى عرضه شده كه آنان يعنى آن پژوهندگان را نيز كه از مخاطبان عمدهء اين كتاب هستند ، به كار آيد اگر چه اين امر باعث گردد كه رسوم معمول در تأليف كتاب در آن رعايت نگردد . و به همينسبب است كه اگر مثلا در بيان مطلبى ، توضيحى دربارهء لغتى لازم آيد به جاى اينكه طبق رسم معمول ، آن لغت در گوشهاى از حاشيه با عبارتى كوتاه معنى شود ، گاه آن عبارت كوتاه به مبحثى مفصل تبديل مىشود كه نه در حاشيه بلكه در متن جاى مىگيرد ، و چه بسا يكى دو گفتار كتاب را هم به خود اختصاص دهد ، زيرا آن لغت در مسير مباحث اين كتاب يك كلمهء ساده نيست كه با عبارتى كوتاه بتوان آن را معنى كرد بلكه همچون درجى است سربسته كه از تاريخ اين سرزمين و فرهنگ و تمدّن مردم آن رازها در خود نهفته دارد و چون گشاده گردد داستانها از دوران خود پيش از آنكه بدينصورت كنونى درآيد بازمىگويد داستانهائى ، هم ناشناخته و هم شگفتىزا ، و براى گشودن چنين درجى نمىتوان از ارباب لغت يارى خواست چون خود آنها غالبا از درون آن ناآگاهند ، و همانند اين موارد در اين كتاب كم نيست .