محمد مهدى ملايرى

246

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

سوق الجيشى مهمى هم داشته و آن حمايت پايتخت كشور از جانب شرق بوده تا از نهروان همچون يك مانع طبيعى در برابر حملهء دشمنان استفاده شود . همچنانكه از خندق شاپور در غرب همين سرزمين به همين منظور استفاده مىشد . از طرحهاى بزرگ انوشروان در شرق دجله آب‌راهى به نام قاطول كسروى يكى از اين طرحها آب‌راه بسيار بزرگ و معتبرى بوده كه به دستور خسرو انوشروان براى آبيارى سرزمينهاى مرتفع تسوى بزرگ شاپور « 1 » و زمينهاى ديگرى كه آب نهروان به آنها سوار نمىشده كنده بودند . اين آب‌راه در مآخذ عربى به نام « القاطول الأعلى الكسروى » يعنى قاطول بالاى خسروى ناميده شده است . قاطول را عربى مىدانند مشتق از قطل كه در لغت به معنى قطع است يعنى بريدن و آن را به اين‌سبب قاطول گفته‌اند كه آن نهرى بوده است كه به دستور انوشيروان از دجله بريده‌اند تا آب آن را به زمينهاى مرتفع ( بين دجله و نهروان ) برسانند . ما نمىدانيم كه اين نهر در آن زمان كه بريده شده در فارسى به چه نام خوانده مىشده ، ولى به‌هرحال اين كار بعنوان يكى از كارهاى بزرگ در تاريخ ياد شده زيرا براى اين‌كه چنين عملى انجام يابد نياز به كارهاى بزرگ ديگرى از قبيل ساختن سد و بندهاى متعدد و پلهاى آب‌گذر Aqueduct و تأسيسات ديگرى هم بوده كه خود بر اهميت آن طرح مىافزوده . و علت اينكه اين تأسيسات را به نام قاطول بالا خوانده‌اند براى آن بوده كه با قاطول ديگرى كه در دوران اسلامى در زمان هارون الرشيد وزير او يحيى برمكى در فاصلهء بسيارى در جنوب آن ساخته بود اشتباه نشود . و به همين سبب آن را قاطول پايين خواندند . ياقوت پس از ذكر قاطول رشيد گويد بالاتر از

--> ( 1 ) . وصف اين تسو در استان شادهرمز خواهد آمد .