است . اين آب‌راه تاريخى كه از دجله جدا مىشده و در شرق آن جريان مىيافته و با شاخه‌هاى بسيار متعدد خود تمام اراضى شرقى يعنى همهء اين سه استان مورد سخن را سيراب مىساخته بزرگترين و پهن‌ترين و طولانىترين آب‌راه دست‌سازى بوده كه دنياى قديم به خود ديده است . و اگر درنظر گرفته شود كه پهناى اين آب‌راه در بسيارى جاها به يكصد و بيست متر و گودى آن در بعضى جاها به بيش از ده متر مىرسيده و طول آن بيش از سيصد كيلومتر بوده بهتر مىتوان به عظمت و اهميت آن پى برد . اهميت آن گذشته از منافع كشاورزى آن بيشتر بدين‌سبب بوده كه در مجراى دجله و رام كردن اين رود سركش هم اثرى محسوس داشته زيرا در موسم طغيان سيلابهاى آن را تا حد امكان به خود مىكشيده و از آثار زيانبار آن در سرزمينهاى پست مىكاسته است . دربارهء تاريخ ايجاد و تكميل اين طرح ، اين امر تقريبا مورد اجماع است كه اين نهر در دورهء ساسانيان ايجاد شده . زيرا اين سرزمين در همين دوره بوده كه گامهاى بلندى در راه پيشرفت و آبادانى برداشته . سرويليام ويلكوكس كارشناس معروف امر آبيارى اين منطقه كه نام آن پيش از اين گذشت نتيجهء تحقيقات خود را دربارهء اين منطقه و اين نهر بدين‌گونه بيان مىكند : « شايد بزرگترين رفاهى كه دلتاى عراق به خود ديده در دوران پادشاهان ساسانى ايران در قرنهاى نخستين ميلادى بوده ، در دورانى كه آب‌راه پهناور نهروان با عرض چهارصد قدم و عمق پانزده قدم كه تمام منطقه شرقى دجله را آبيارى مىكرد حفر گرديد . » ( رى سامرّا ، ج 1 ، ص 156 ) . درهم آميختن نامها پيش از اين دربارهء درهم آميختن نام رودخانه‌ها و تغيير آن نامها در جاهاى مختلفى كه در مسير خود از آنجاها مىگذرند شرحى گذشت . در اين‌جا بايد اضافه شود كه نهروان هم از آن رسم كلى خارج نمانده . ياقوت گويد اين نهر دو نام دارد يكى فارسى و ديگرى سريانى ، نام فارسى آن جوروان است و نام سريانى آن تامّرا ، و عربها نام فارسى آن را به شكل عربى درآوردند و آن را نهروان