كساعية للخير من كسب فرجها * لها الويل لا تزنى و لا تتصدّق . . . يعنى : همچون زن كام‌فروشى كه بهاى به دست آورده را در راه خير صرف كند - واى بر او نه كام‌فروشى كند و نه صدقه بدهد » تسوى خانقين اين تسو به نام شهر عمدهء آن خانقين خوانده شده . خانقين شكل عربى گونهء دو خانه است . شهر خانقين امروز در نزديكى مرز ايران در داخلهء خاك عراق قرار دارد و در تقسيمات كشورى عراق مركز فرماندارى خانقين از استان ديالى است . فاصلهء آن تا قصر شيرين نزديك به شش فرسخ است . شايد نام و آوازه‌اى كه اين شهر از قديم داشته است يكى بدين‌سبب بوده كه اين شهر بر سر راه اصلى خراسان به تيسفون و سپس به بغداد قرار داشته ، و ديگر به سبب پل بزرگى بوده كه بيست و چهار طاق ( دهنه ) داشته و هرطاقى بيست ذراع بوده و از روى آن همان راه اصلى خراسان مىگذشته است « 1 » . نام خانقين در تاريخ فتوحات عربى اسلامى نيز آمده زيرا در جنگ جلولا كه يكى از جنگهاى معروف ايرانيان با اعراب بوده رزمندگان ايرانى كه خود در جلولا خندق كنده و لشكر آراسته براى جنگ و دفاع آماده شده بودند زن و فرزندان و باروبنهء خود را در خانقين جاى داده بودند و اعراب پس از گشودن جلولا به خانقين تاختند « 2 » . خانقين در هفت فرسخى جلولا بود « 3 » . ياقوت به نقل از مسعر بن مهلهل مىنويسد كه در خانقين چشمهء بزرگى از نقط وجود دارد كه

--> ( 1 ) . معجم البلدان ، ج 2 ص 393 . ( 2 ) . فتوح البلدان ، ص 324 . ( 3 ) . معجم البلدان ، ج 1 ، ص 107 ، البلدان يعقوبى ، ترجمه فارسى ، ص 45 . در نزديكى جلولا در زمان ساسانيان پلى بسيار معتبر از سنگ و سرب ساخته بودند و شايد علت جنگى هم كه در اين ناحيه ميان ايرانيان و اعراب اتفاق افتاد وجود همين پل و نگهدارى از آن بوده . ناحيه جلولا در زمان سلجوقيان به سبب رباطى كه در آنجا ساخته بودند به نام رباط جلولا ناميده مىشد و بعدا به نام قزل رباط خوانده شد و تا اين اواخر هم به همين نام معروف بوده و اخيرا دولت عراق نام آنجا را به « سعديه » تغيير داده به نام سعد بن ابى وقاص سردار عرب در جنگ جلولا . و امروز مركز ناحيه سعديه در فرماندارى خانقين در استان ديالى است ( بلدان الخلاقة الشرقيّة ، ص 87 ، و ذيل آن از مترجم عربى ) .