تسوى جبل يا كوهستان جبل نامى است كه عربها بر آن نهاده‌اند . اين كلمه ترجمهء نامى است كه ايرانيان آنجا را بدان مىخوانده‌اند يعنى كوهستان ، نويسنده كتاب حدود العالم اين‌جا را « ناحيت كوهستان » خوانده « 1 » . و ابن بلخى در فارسنامه آن را به صورت عربى گونه قهستان آورده « 2 » . و همين نام عربى گونهء قهستان است كه در جاهاى ديگر ايران نيز مانند خراسان و كرمان و فارس و قم ، جاى نام فارسى كوهستان را گرفته و همچنان بر مناطقى از آنجاها گفته مىشود . تسوى تامرّا اين تسو شامل روستاها و مزارعى بوده كه از رود تامرّا سيراب مىشده‌اند . كلمهء تامرا كه در عربى به فتح ميم و تشديد را و الف كوتاه خوانده مىشود عربى نيست و به قول ياقوت در اوزان عربى چنين وزنى وجود ندارد . اين رود كه در هنگام پرآبى قابل كشتيرانى بوده است از كوههاى شهر زورو كوههاى نزديك آن سرچشمه مىگيرد و به سوى بين النهرين سرازير مىشود . ياقوت كه تامّرا و ديالى هردو را نام يك رود مىداند گويد : در جايى كه اين رود از سرزمينهاى بلند كوهستانى به جلگه مىريخته براى آنكه بستر خود را نشويد مقدار هفت فرسخ از بستر آن را از خيلى قديم سنگ‌فرش كرده و از همين محل هفت نهر بزرگ از آن جدا ساخته بوده‌اند كه بعضى از آنها همين استان را سيراب مىكرده و برخى از آنها به استانهاى ديگر سرازير مىشده و مناطقى از حومه بغداد را مشروب مىساخته‌اند « 3 » . سدّ دياله در اين نوشته ياقوت به وجود سد يا سدهايى كه معمولا در اين‌گونه موارد ، در مسير رودهاى بزرگ و پرتلاطم براى مهار كردن طغيانها و ذخيره كردن آبهاى اضافى و تنظيم آنها ساخته مىشده اشاره‌اى نكرده . ولى از

--> ( 1 ) . حدود العالم ، ص 29 . ( 2 ) . فارسنامه ، ص 141 . ( 3 ) . ياقوت ، معجم البلدان ، ج 1 ص 813 .