چنين شرح داده : يكى شكستن سدهاى جانبى دجله و خروج اين رود از بستر اصلى خودش كه در جوخى « 1 » روان بود ، و غرق كردن تسو ثرثور از سرزمين كسكر و جاهاى ديگر و تبديل كردن آنها به ماندابها ( بطائح ) بود كه تا امروز همچنان باقى است ، و در فاصله ميان واسط و بصره در مساحتى به وسعت چند روز راه گسترده ، و نام آن در اين زمان در ديوان سلطان اجام البريد ( نىزارهاى بريد ) است . و ديگر ويران شدن جوخى در اثر انحراف دجله از آن‌كه آبادترين منطقه سواد بود و مردم آن هم مقدم بر مردم سواد بودند ، و ديگر افزوده شدن كورهء حلوان كه شادفيروز خوانده مىشد به كورهء جبل ، و امور ديگر كه در نتيجه ، كوره‌هاى سواد ده‌كوره و تسوهاى آن چهل و هشت تسو گرديد « 2 » . و به همين‌سبب است كه در اين سياهه با آن‌كه در قرن سوم هجرى نقل و نوشته شده هيچ نامى از شهرها و مناطقى كه در دوران اسلامى در همين سرزمين سواد نام و آوازه‌اى يافته بودند ، مانند بصره و كوفه و واسط و بغداد ، ديده نمىشود . بلكه به جاى آنها نام همان استانها و تسوهائى آمده كه اين شهرها در دوران اسلامى در آنها باليده و شكوفا شده و نام و آوازه يافته‌اند « 3 » .

--> ( 1 ) . جوخى يا جوخا گاه آن را همچون نام رودى به كار برده‌اند كه در سرزمين گسترده‌اى در سواد ( حومه ) بغداد در جانب شرقى آن روان بوده ، ولى چنين مىنمايد كه اين نام كه امروز متروك شده و به كار نمىرود در اصل نام خود همين سرزمين آباد و گسترده بوده كه آباديهاى چندى و از آن جمله دو تسو را زان بالا و پايين از استان شادهرمز را هم دربر مىگرفته ، و گفته‌اند كه در اين ناحيه كوره‌اى به آبادانى جوخى نبوده خراج آن تا پيش از انحراف دجله از آن هشتاد ميليون درهم بود و چون دجله از آنجا برگشت آنجا هم رو به ويرانى رفت . و چون طاعونى كه معروف به طاعون شيرويه بود در مردم آنجا افتاد از سكنه هم خالى شد . اين طاعون مدتها در سواد و در فارس باقى ماند . ( معجم البلدان ج 2 / ص 143 ) . ( 2 ) . التنبيه و الاشراف ، ص 40 . ( 3 ) . بصره در استان شادبهمن و تسوهاى بهمن اردشير و ميشان و دشت ميشان ( - ابله ) و ابرقباد . كوفه در استانهاى بهقباد ميانه و بهقباد پائين . واسط در استان شادشاپور و تسو زنده‌ورد . و بغداد در چهار تسو نهر بوق و كلواذى از استان شادهرمز در شرق دجله و قطربل و بادوريا از استان بالا ( العالى ) در غرب دجله .