محمد مهدى ملايرى

209

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

استان شادفيروز است كه حلوان هم خوانده مىشده و در آغاز اين سياهه ذكر شده است . دستهء دوم استانهاى شرقى سوادند كه در آب‌خور رود دجله و رود تامّرا قرار داشته‌اند ، شامل سه استان به نامهاى : استان شادهرمز - استان شادقباد - استان بازيجان خسرو . دستهء سوم استانهاى جنوبى سوادند كه در آب‌خور دو رود دجله و فرات قرار داشته‌اند . شامل دو استان به نامهاى : استان شادشادپور يا كسكر و استان شادبهمن كه استان دجله هم خوانده مىشده . دستهء چهارم استانهاى غرب دجله‌اند كه در آب‌خور رود فرات و رود دجيل قرار داشته‌اند و شامل شش استان بدين‌شرح بوده‌اند : استان العالى ( - استان بالا ) - استان اردشير بابكان - استان به‌ديوماسفان كه به نام استان الزوابى - ( - استان زابها با زاب بالا و ميانه و پائين ) هم خوانده مىشده - استان بهقباد بالا - استان بهقباد ميانه - استان بهقباد پائين . و چون دربارهء اين استانها و تسوهاى هريك از آنها در گفتارهاى آينده با تفصيل بيشترى سخن خواهد رفت . در اين‌جا به همين مختصر اكتفا مىشود . اين فهرست به چه زمان بازمىگردد ولى اين مطلب در همين‌جا گفتنى است كه اين صورت هرچند در قرن سوم هجرى نوشته شده و به احتمال زياد ابن خردادبه كه خود چنان كه گذشت از ديوانيان عالى مقام دربار خلافت بوده آن را از ديوان رسمى خلافت استخراج كرده ولى پيش از اين‌كه نشان‌دهندهء تقسيمات ديوانى سواد در قرن سوم هجرى باشد چنان كه خواهد آمد نمودارى از تقسيمات ديوانى همين سرزمين در عصر ساسانى است ، و به همين سبب هم از آنجا كه قديمىترين و جامع‌ترين صورتى است كه از تقسيمات ديوانى سواد يا سورستان در آن عصر در دست است براى تحقيق در جغرافياى تاريخى ايران پيش از اسلام و انتقال نظام ديوانى آن به دوران اسلامى ، كه خود يكى از موضوعهاى مهم تاريخ اين سرزمين در اين دوران است ، سندى است بسيار مغتنم و درخور آن‌كه از جنبه‌هاى مختلف و حتى از جنبهء لغوى و براى شناخت