و ديگر صورتى است از شهرها و مناطقى كه به نام پهله خوانده مىشده‌اند و آنها را زير عنوان « بلاد الپهلويين » ذكر كرده « 1 » . و ديگر چند شعر فارسى است كه هريك را به مناسبتى آورده و در تاريخ ادبيات فارسى معمولا به عنوان قديم‌ترين شعر فارسى به آنها استناد مىشود . يكى شعرى است كه به مناسبت ذكر سمرقند از شخصى با نام و كنيه ابو التقى عباس طرخان نقل كرده بدين عبارت : سَمَرقَند گَندمَند * بِزينَت كى افكَند از شاش نَه بهى * همى شه نَه جَهى « 2 » و ديگر شعرى از بهرام‌گور كه به مناسبت ذكر دماوند و اين‌كه شهر دماوند را شلنبه مىگفته‌اند شاهد آورده به اين مضمون . « مَنَم ، شير شَلَنبَه * مَنَم بَبرِ تَلَه » « 3 » * * * سخنى دربارهء منابع اين كتاب با توجه به مطالبى كه اجمالا گذشت ، و با دقت در مطالب ديگرى كه در شرح راهها و شهرها و مسافت‌ها و منزلگاههاى بريد و شگفتيهاى برخى مناطق كه در اين كتاب آمده ، مىتوان به اين نتيجه رسيد كه ابن خردادبه گذشته از ديوان‌هائى كه بر آنها اشراف داشته و از ثبت‌هاى قديم و جديد آنها در تعيين مسافات يا خراج بسيارى از مناطق بهره گرفته است ، منابع ايرانى ديگرى هم در اختيار داشته كه گذشته از جنبه‌هاى تاريخى و داستانى برخى از آنها از جنبه‌هاى افسانه‌اى و اغراق‌آميز هم خالى نبوده‌اند . وى به منابع مكتوب خود اشاره‌اى نكرده ولى از مجموع كتاب او و مطالبى كه در آن آمده مىتوان دريافت كه ركن اصلى فرهنگ و دانش وى را در اين زمينه منابع ايرانى و معرفت همه‌جانبهء او به تاريخ و جغرافياى ايران تشكيل مىداده تا آن حد كه حتى در سخن از مناطق ديگر و زمينه‌هاى ديگر تاريخ هم

--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ، ص 57 . ( 2 ) . المسالك و الممالك ، ص 26 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ، ص 118 .