ترك‌هاى آن سوى قفقاز به داخلهء ايران و سكونت دادن ايشان را در آذربايجان سخن رفته « 1 » و در مآخذ ديگر همچنين از پادگان‌هائى سخن رفته كه شاپور اول ساسانى در غرب رود فرات براى جلوگيرى از تاخت‌وتاز باديه‌نشينان مستقر ساخته و براى آنها چشمه‌هائى هم حفر كرده است « 2 » . به گفتهء كريستن‌سن « براى وارد كردن برخى رشته‌هاى صنعتى در كشور و براى كشت و زرع در صحارى لم يزرع از قديم الايام عادت بر اين جارى بوده كه اسيران جنگ را به چند گروه تقسيم كرده در قسمت‌هاى مختلف كشور مىنشانده‌اند ، بدين‌طريق داريوش اول بسيارى از مردم ارترى Eretrions را به خوزستان كوچانيد و ارود اسيران رومى را در حوالى مرو جاى داد و شاپور اول نيز اسيران رومى را در گنديشاپور سكونت داد و در آنجا از مهارت ايشان در كار مهندسى استفاده كرده سدّ معروف امپراطور را برآورد . شاپور دوم اسيرانى را كه در شهر آمد دستگير كرده بود بين شوش و شوشتر و ساير شهرهاى اهواز ساكن گردانيد و اين مردم انواع جديد ابريشم‌بافى و مليله‌دوزى را در آنجا رواج دادند « 3 » . » در مآخذ عربى گاهى به برخى از اين نقل‌وانتقال‌ها كه در قديم در ايران صورت گرفته اشاره‌اى ديده مىشود . در فتوح البلدان در وصف نهرى كه به نام نهر شيلى معروف بوده و در طسوج انبار از رود فرات جدا مىشده آمده است كه خاندان شيلى پسر فرخزادان مروزى مدعى هستند كه اين نهر را شاپور براى جدّ ايشان در هنگامى كه او را در نغيا ساكن گردانيد حفر كرده است « 4 » . و در كتاب صورة الارض آمده كه مىگويند كه اهل بخارا در قديم الايام از استخر به آنجا كوچانده شده بودند . « 5 » و همچنين در فتوح البلدان در شرح كارهائى كه انوشروان

--> ( 1 ) . محمد - محمدى : الترجمة و النقل عن الفارسية فى القرون الاسلامية الاولى ص 69 - 74 . ( 2 ) . شرح اين چشمه‌ها را در جلد اول همين كتاب در باب « چشمه‌ها و پادگانهاى خندق شاپور » از صفحه 254 به بعد خواهيد يافت . ( 3 ) . ايران در زمان ساسانيان - از ترجمه رشيد ياسمى ، ص 78 و ص 259 - 260 . ( 4 ) . فتوح البلدان ، ص 336 . ( 5 ) . ابن حوقل ، صوره الارض ، ص 404 « و يقال ان اهل بخارا فى قديم الايام ناقلة اصطخر » .