محمد مهدى ملايرى
137
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
بردارند ، و چنين هم شد چون در همان ايام بنياد فرهنگ ايران در تهران براساس همان نوشتهء الدراسات الادبيه درصدد ترجمه كتاب انماط المياه الخفيّه برآمد و اين كار را بر عهدهء آقاى حسين خديو جم گذارد و ايشان هم به شرحى كه در مقدمهء ترجمهء خود نوشتهاند به اين مهم پرداخت و كتاب « استخراج آبهاى پنهانى » نتيجهء آن كوشش است كه از آن مرحوم به يادگار مانده است . اينك آن بخش حذف شده از آغاز مقدمهء فارسى الدراسات الادبيه كه عينا از همان مجله نقل مىشود . كرجى « مقالهء مفصلى كه در اين شماره دربارهء كرجى - يكى از دانشمندان رياضىدان ايرانى به زبان عربى - به چاپ مىرسد از تحقيقات همكار ارجمند ما آقاى عادل انبوبا يكى از استادان رياضى در دانشگاه لبنان است . نويسندهء فاضل اين مقاله به بحث و تحقيق دربارهء تاريخ رياضى در اسلام علاقهء وافر دارد و با شوق و شكيبايى كمنظيرى ، نه تنها شرح احوال و آثار دانشمندان رياضىدان اسلامى را مورد مطالعه قرار مىدهد ، بلكه دربارهء نظريات رياضى آنها و تحولات آن در طىّ قرون گذشته نيز تحقيقات باارزشى كرده كه بعضى از آنها نيز به چاپ رسيده است . « كرجى دانشمند ايرانى كه تاكنون به غلط وى را كرخى و از اهل بغداد مىشمردهاند با اينكه يكى از رياضىدانان بزرگ عالم اسلام است تاكنون چنان كه بايد شناخته نشده و ما خوشوقتيم كه نويسندهء فاضل با دقت و صرف وقت بسيار نتيجهء مطالعات خود را براى مجلهء « الدراسات الادبية » به رشتهء تحرير كشيده و اكنون منتشر مىگردد . « اين مقاله داراى سه بخش است . بخش اوّل در شرححال و مؤلفات كرجى ، و بخش دوم شامل مهمترين موضوعات و مسائل علم جبر است كه كرجى در مؤلفات خود متعرض آنها شده است ، با اشاره به موضوعات تازهاى كه علماى حساب به آن دسترسى يافتهاند ، و بخش سوم نمونهء قطعاتى است از متن بعضى از مؤلفات كرجى كه براى نشان دادن كارهاى علمى او از نسخههاى خطى برخى از