نسبة زياد است ولى با اين حال بيان‌كنندهء صورتى است از همان دانش و فنّ آبيارى ايرانى كه هرچند تا اين تاريخ چيزهائى بر آن افزوده شده از آن نوع كه در همان كتاب گهگاه به آنها اشاره شده است ، ولى اصول و قواعد و مطالب اساسى آن همچنان از فرهنگ قديم ايران سرچشمه مىگيرد . زيرا اين كتاب مشتمل بر همان شيوه‌ها و روشهائى بوده است كه از قديم در همين سرزمين به كار گرفته مىشده و همچنان ادامه يافته ، نه حوادث ايام آن را دگرگون ساخته و نه از هيچ منبع خارجى چيزى بر آن افزوده شده كه اصالت آن را مورد ترديد قرار دهد . و اما آنچه ذكر اين كتاب را در اين‌جا با توضيحى نه مختصر ، بلكه با شرح و تفصيلى دربارهء آن ، ايجاب نمود تحريف بزرگى است كه در اثر اشتباه كوچكى در اصل و تبار و مسكن و مأواى مؤلف اين كتاب روى داده و در نتيجه هم خود او و هم نوشته‌هاى او و از آن جمله همين كتاب را از قلمرو دانش و فرهنگ ايران خارج ساخته بود . نقطه‌اى كه نابه‌جا افتاد و آثارى كه از آن برخاست تحريفى كه ذكر آن گذشت به سبب تغيير مختصرى بوده كه در رسم الخط نام مؤلف اين كتاب روى داده و در اثر آن نقطه‌اى نابه‌جا افتاده و كرجى را به كرخى مبدّل ساخته بود ، و چون اصل كتاب به زبان عربى بوده و مؤلّف آن‌هم برحسب معمول با نام و كنيهء عربى « ابو بكر محمّد بن الحسن الحاسب الكرخى » نوشته شده و الكرخ هم محلهء معروفى در بغداد است ، همين قدر كافى بوده كه اين كتاب را از مؤلفى عربى بپندارند كه در كشورى عربى تاليف يافته و از دانش و فن آبيارى عربى سخن گفته است و بدين‌ترتيب به لغزشگاهى تبديل گردد كه حتى برخى از ارباب علم و تحقيق نيز از فروافتادن در آن مصون نمانند . * * * رفع اشتباهى هم كه باعث گشت تا كرجى به هويّت اصلى خودش بازگردد و به ترجمهء كتاب « انماط المياه الخفيّه او به فارسى و چاپ آن به نام استخراج