ثبت مىشود . » « 1 » و از اين تعريف چنين برمىآيد كه اين ديوان علاوه بر وظائفى كه معمولا ديوانهاى آب برعهده داشته‌اند ، يعنى حفظ اصول مالكيت صاحبان آب و نقل و انتقالات آنها ، وظيفهء ديگرى هم برعهده داشته و آن تشخيص و ثبت خراج هريك از مالكان آب و حساب كاست و فزود آن خراج به نسبت كاست و فزودى بوده كه در مقدار آب آنها حاصل مىشده . و اين مهمترين وظيفه‌اى بوده كه از آن ديوان انتظار مىرفته و به همين‌سبب هم نام كاست افزود به آن داده‌اند . حال با توجه به آنچه پيش از اين دربارهء نظام آبيارى ايران و روشهاى مختلف آن گذشت . اگر بخواهيم در پرتو اطلاعاتى كه خوارزمى در اين‌باره در اختيار ما گذارده جاى واقعى ديوان كستبزود را در مجموعهء نظام آبيارى ايران بيابيم تنها جائى كه بدانجا رهنمون خواهيم شد در قلمرو رودهاى بزرگ و ناآرام و ناپايدارى است كه آب آنها نه به سر خود و نه‌تنها در مسير خود بلكه با تمهيد مقدمات بسيار و با بستن سدهاى مختلف و آب‌بندهاى گونه‌گون و كندن آب‌راههاى عظيم و طولانى و آب‌گيرهاى پهناور و ايجاد تاسيساتى براى اشراف به امور فنى و مالى و ادارى آنها آبهاى سركش و ويرانگر آنها به صورت آبهاى رام و دست‌آموز هم در مسير خود و هم در دوردستها در اختيار كشاورزان قرار مىگرفته تا آنها هم در چهارچوب تعهداتى كه براى بقا و استمرار آن تأسيسات برعهده مىداشته‌اند از حق خود برخوردار شوند ، و يكى از آن تعهدات پرداخت مبلغى بوده است كه به عنوان خراج آب برعهده آنان قرار مىگرفته « 2 » و به نسبت كم و زياد شدن آب مورد استفاده آنان كم و زياد مىشده . و از اين‌جاست كه خراج آب به عنوان يك ركن اصلى در معنى اين ديوان وارد شده و كاست و افزود هم شاخص آن گرديده است .

--> ( 1 ) . مفاتيح العلوم ، ص 68 : « الكستبزود معرّب من كاست افزود ، اى النّقصان و الزّيادة و هو الدّيوان الّذى يحفظ فيه خراج كلّ من ارباب المياه و ما يزيد فيه و ينقص و يتحوّل من اسم الى اسم . » ( 2 ) . نگاه كنيد به آنچه در همين گفتار دربارهء نظام آبيارى ايران كه در عراق به دولت خلفا انتقال يافت ، ذكر گرديده .