قرنها دوران بىخبرى و انحطاط فكرى بوده است كه بر اين مرزوبوم گذشته و اين مدارس را با سنّتهاى بازدارنده‌اى درگير ساخته و نارسائيهاى فراوانى در كمّ و كيف تعليمات آنها به‌وجود آورده است ، و ازآنجا كه رفع اين نارسائيها و اصلاح آن سنّتهاى ناروا هم جز به‌وسيلهء مراكز علمى و پژوهشى و جز در پرتو بحث و تحقيقهاى منظم و اصولى ، كه پرده‌هاى اوهام و نادانيها و تعصّبها را به كنارى زند و سوابق فرهنگى ايرانيان را به خودشان و به ديگران بشناساند ، ميسّر نمىبود ازاين‌رو هنگامى كه بارديگر خود را در دانشكدهء الهيات دانشگاه تهران و اين‌بار با وظيفه‌اى سنگين‌تر براى ادارهء آن دانشكده روبه‌رو يافتم ، آن را فرصت ديگرى براى پىگيرى اين‌گونه مطالعات شمردم و سعى كردم تا آن دانشكده هم براى انجام چنين وظيفهء خطيرى كه به مقتضاى طبيعت اسلامى و ايرانى و دانشگاهى و سابقهء چندين و چند ساله و هيأت علمى شايسته و باتجربهء خود در اين زمينه برعهده مىداشت آماده‌تر گردد و گذشته از اين‌كه جائى براى آموزش همهء رشته‌هاى معارف اسلامى در سطح دانشگاهى باشد چنان‌كه بود مركزى هم براى تحقيقات علمى در همهء زمينه‌هائى گردد كه به اسلام ايرانيان و آثار بديع آن در تاريخ ايرانيان و اسلام ارتباط مىيابد . مركزى كه جاى آن خالى بود و ايجاد آن ضرورى مىنمود . تقويت مبانى علمى آن دانشكده در همهء رشته‌هاى پنجگانهء آن تا سطح تخصصى به همين نيت صورت گرفت . و ساختمان اختصاصى آن‌كه محل كنونى آن است با همين هدف پىريزى و بنا گرديد . و نشريهء فصلى آن به نام « مقالات و بررسيها » هم به عنوان وسيله‌اى براى نشر تحقيقات به زبان فارسى در همين زمينه و در محدودهء همين هدف كه مىبايستى در سرلوحهء وظايف علمى آن دانشكده قرار گيرد بنياد نهاده شد . براى اين‌كه ابعاد وظايفى كه اين مركز و مراكز مشابه اسلامى و دانشگاهى در پيش‌برد تحقيقات در اين زمينه ، و شناساندن فرهنگ اسلامى ايران و جبران آنچه قصور مدارس اسلامى ايران شمرده شده است ، بر عهده دارند تا اندازه‌اى مشخص گردد ، در اين‌جا دربارهء دو موضوع از مهمترين موضوعهاى فرهنگ اسلامى ايران كه بسيارى از نابسامانيهاى موجود از بىتوجهى به آنها سرچشمه گرفته است ، يعنى زبان فارسى ، و تاريخ اسلام و ايران به اختصار توضيح داده مىشود .