عبّاسى كه آن خود به چند دوره تقسيم مىشود . چهارم دورهء عثمانى و پنجم دورهء معاصر . و آنچه در اين‌جا مورد سخن است دورهء عبّاسى است . در اين دوره در زبان و ادب عربى ، هم از لحاظ صورت و هم از لحاظ معنى ، تحوّلى گسترده و فراگير روى داده كه سيماى آن را دگرگون ساخته است . در اين دوره تأليف و ترجمه به زبان عربى سروصورتى گرفته ، و علاوه بر علوم شرعى و معارف وابستهء به آن كه از قرآن سرچشمه مىگرفته در ساير علوم و معارف عصر نيز از تاريخ و جغرافيا و ادب و اخلاق و علوم لغت گرفته ، تا طب و نجوم و رياضيات و فلسفه و ساير فنونى كه تا آن زمان تأليف كتاب در آنها در زبان عربى بىسابقه بوده ، بتدريج كتابهائى به‌وجود آمده ، و طولى نكشيده كه زبان عربى كه پيش از اسلام از لحاظ كلمات و اصطلاحات فنّى و محتواى علمى و ادبى كم‌مايه و ناتوان مىنموده پيشرفتى عظيم كرده ، و رفته‌رفته بخش بزرگى از علوم و معارف شناخته شدهء آن زمان را دربر گرفته و زبان علم و فرهنگ و تمدّن عصر خود گرديده است . پرسشهاى تازه دربارهء زبان و فرهنگ عربى با آشنايى با زبان و ادب عربى و شناخت دوره‌هاى مختلف آن و ويژگيهاى هر دوره ، بتدريج پرسشهاى ديگرى هم به ذهن مىآمد كه مىبايستى براى آنها هم پاسخهائى يافت . مثلا چرا اين دگرگونى عظيم در زبان و فرهنگ عربى با آنكه بىترديد از پىآمدهاى ظهور اسلام و گسترش آن و آشنائى اعراب با فرهنگهاى ديگر بوده ، ولى نه در مهد اسلام و مركز جزيرة العرب يعنى مكّه و مدينه ، و نه در پايتخت خلافت عربى اموى يعنى در شام ، بلكه در جائى صورت پذيرفته كه خارج از سرزمين عرب بوده ؛ يعنى در سرزمين عراق كه هرچند در اين زمان ديگر مركز كشورى به نام ايرانشهر و پايتخت دولتى به نام ايران نبوده ولى هنوز آثار آن دوران در آن از ميان نرفته و هنوز يكى از مراكز مهمّ فرهنگ و تمدّن ايران بشمار مىرفته ، و هنوز در ديوانهاى مالياتى و كتابهاى جغرافيائى به رسم