محمد مهدى ملايرى

280

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

بر عهدهء همان قبيله گذاشته مىشده ، و بدين‌ترتيب سياست ايشان مبتنى بر جلب همكارى و اعتماد و بر پايهء كمك و همراهى استوار بوده و چهره‌اى ملايم داشته است . ولى سياست عربى خسرو پرويز چنين نبود و آن‌چه حاكم بر آن بود بى اعتمادى و بدگمانى بود و به‌همين‌سبب هم چهره‌اى دژم داشت و سخت و بىگذشت مىنمود . و چون به سختى مىتوان پذيرفت كه چنان دگرگونى بنيادى در سياست ديرينهء دولت ساسانى در سرزمينهاى عرب‌نشين بىسبب و علّتى روى داده باشد ، مىتوان اميدوار بود كه با تحقيق و تتبع بيشتر در همهء رويدادهائى كه به نحوى با اين سياست ارتباط مىيابند ، و يافتن پيوندهائى كه برخى حوادث ظاهرا پراكنده را به هم مىپيوندند ، به برخى از علل و عواملى كه چنان دگرگونى را ايجاب كرده‌اند دست يافت . شايد با دست يافتن به آنها بتوان برخى از ابهامهائى را هم كه تاريخ اين دوران را فراگرفته است بر طرف ساخت . و اين چيزى است كه در اين‌جا بدان توجّه شده و با تحقيقى بيشتر در موضوع قتل نعمان ، سعى شده راهى به درون ابهامها گشوده شود . از علّتهائى كه براى قتل نعمان ذكر شده قتل نعمان يكى از رويدادهاى مهمّ اين دوران بود . اين رويداد ازآن‌رو مهمّ بود كه خاندان نصر بن ربيعه ، چنان كه در جاى خود ذكر شد ، تنها خاندان عربى بودند كه امارت آنها چندين قرن ريشهء تاريخى داشت . چه از زمانى كه اردشير بابكان امارت حيره را به فردى از اين خاندان واگذار كرد ، تا اين تاريخ به‌جز مواردى اندك امارت اين منطقه همچنان در دست اين خاندان بود و همهء پادشاهان ساسانى آنها را بر اين مقام باقى مىگذاردند . بنابراين ريشه‌كن ساختن اين خاندان در اين امارت ، آن هم با قتل يكى از اميران سرشناس و با قدر و منزلت آن خاندان در نظر اعراب امرى بسيار مهمّ بود و موجب داستانى گرديد كه در كتابها هم در ذكر علّت آن واقعه آن را نقل كردند . براساس اين داستان قتل نعمان در اصل برخاسته از دسيسه‌ها و توطئه‌هاى زيد بن عدى دبير عربى در ديوان خسرو بوده ، كه هم كار