استاد فقيد كريستن سن تحقيقات عالمانهء خود را دربارهء « ايران در زمان ساسانيان » با اين سخنان پايان داده است : « متأسفانه اطّلاعات ما راجع به حوادث و تغييرات اقتصادى و اجتماعى در قرون اخير دولت ساسانى بسيار قليل است . از اين‌رو كوششى كه براى بيان كيفيّت سقوط ناگهانى آن دولت كرده‌ايم بسيار ناقص است . يقين داريم كه بعضى از اسباب مهمّه و عناصر عمدهء اين تحوّلات از چشم ما نهان مانده است . » « 1 » شايد نتوان به همهء اسباب مهمّه و عناصر عمدهء تغيير اقتصادى و تحوّلاتى كه به گفتهء استاد فقيد به سقوط ناگهانى دولت ساسانى انجاميده دست يافت ، ولى شايد بتوان با مطالعه و دقّت در برخى از اسناد ساسانى كه زاييدهء رويدادهاى همين قرنهاى اخير دولت ساسانى بوده و آثارى از آنها در مؤلّفات قرنهاى نخستين اسلامى به‌جاى مانده و امروز ترجمه‌هاى عربى و تحرير فارسى برخى از آنها هم در دست است ، با بخشى از تحوّلات اجتماعى و فرهنگى آن دوران كه در شكل دادن به حوادث تاريخى آن دوران اثر كلّى داشته‌اند آشنا شد ، و اطّلاعات بيشترى دربارهء برخى از آن اسباب و عناصر عمده‌اى كه به گفتهء استاد فقيد از چشم ما نهان مانده است به‌دست آورد ، و از آنها بتوان دريافت كه سقوط دولت ساسانى ، چندان هم ناگهانى نبوده است . نگاهى به چند سند تاريخى آنچه از اين اسناد در اين‌جا مورد گفت‌وگو خواهد بود دو كتاب و دو نامه است كه مستقيما به حوادث اين دوران ارتباط مىيابد و چنان كه ذكر شد زاييدهء همين حوادث‌اند . از آن دو كتاب يكى در شرح‌حال و كارهاى بهرام چوبين سردار نامى دوران هرمزد پسر انوشروان و خسروپرويز پسر هرمزد بوده ، و ديگرى در سرگذشت شهر براز سردار ديگر ايران در اواخر دوران خسروپرويز و شرح وقايعى بوده كه وى در زمان

--> ( 1 ) - كريستن سن ، ايران در زمان ساسانيان ، ترجمهء فارسى رشيد ياسمى ، چاپ تهران ، سال 1317 ه . ش . ص 366 .