محمد مهدى ملايرى

222

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

هم كه در اين روايت درخور تأمّل مىنمايد اين است كه در اين‌جا هم ، آن كسى كه سواد خواندن داشته و توانسته نامهء متلمّس را براى او بخواند ، شبانى از مردم حيره بوده ، يعنى جائى كه به عنوان كانون خط و كتابت در نزد اعراب شناخته مىشده و پيش از اين هم شرحى دربارهء آن گذشت « 1 » . اين‌ها نمونه‌هائى بودند از مواردى در اشعار معروف جاهلى كه با مطالعاتى گسترده‌تر در روايات عربى ، مىتوان گذشته از تعلّق آنها به اين مناطق قلمرو ايران و رويدادهاى آنها ، نوعى وابستگى بين آنها و تاريخ و فرهنگ ايران را هم در آنها يافت . و گرچه در اين‌جا به مقتضاى مقام از تفصيل بيشتر دراين‌باره خوددارى مىشود ولى با استقراء بيشتر ، هم در اشعار و معلقات ديگر ، و هم در ساير مظاهر تاريخى و فرهنگى عرب جاهلى و رواياتى كه دربارهء آنها آمده ، مىتوان نمونه‌هاى بيشترى بر آنها افزود . ايّام العرب ديگر از موضوعهائى كه در تاريخ عرب جاهلى ياد مىشود و غالبا با اين منطقهء عربى قلمرو ايران ، و گاه مستقيما با تاريخ ايران ارتباط مىيابد ، حكايات و داستانهائى است كه دربارهء برخى از رويدادهائى كه با عنوان « ايّام العرب » خوانده شده است نقل مىشود . ايّام العرب در تاريخ جاهلى به حوادثى گفته شده كه از درگيريهاى قبائل عربى و قتل و غارتها يا جنگ و ستيزهاى آنها سرچشمه گرفته ، و به سبب اثر يا خاطره‌اى كه از آنها در ذهنها باقى مانده و در روايات عربى نقل شده است در حكم تاريخ دوران جاهلى بشمار مىرود . از اين ايّام برخى از آنها مستقيما با تاريخ ايران ارتباط مىيابد مانند يوم الصفقة و يوم المشقّر و يوم الكلاب و يوم عين أباغ ، كه در اين‌جا دربارهء آنها توضيحى خواهد آمد ، و برخى ديگر غيرمستقيم .

--> ( 1 ) - اين روايت در « تاريخ آداب اللغة العربيّة » ، تأليف جرجى زيدان ، ج 1 ، ص 113 ، در شرح حال طرفة بن العبد آمده است . شرح حال و اشعار متلمّس را هم در جلد بيست و يكم اغانى ابو الفرج اصفهانى از ص 281 - 318 خواهيد يافت .