انتخاب مىشدند وجود داشت « 1 » و اين‌كه در اينجا به اين مطلب اشاره مىشود بدين‌سبب است كه ريشه‌هاى آنچه را كه دربارهء حيره و انبار ، به عنوان كانونى براى انتشار خط و كتابت در سرزمينهاى عربى ، در روايات آمده ، بايد در ارتباط اين دو جا با ديوان و دربار ساسانى از طريق همين دبيران عرب جست‌وجو كرد ، يعنى دبيرانى كه از همين منطقه در ديوان مركزى آن دولت ، براى تمشيت كارهاى ديوانى اين اميرنشين ، گماشته مىشده‌اند ؛ كارهائى كه يكى از آنها ، اشراف بر پرداخت مستمرى ساليانهء آن اميرنشين از انبارهاى شهر فيروز شاپور يا انبار ، و ثبت و ضبط آنها بوده است كه ارتباط مستمر و آمد و رفت‌هاى مكرّر بين اين مراكز و دربار را ايجاب مىكرده است . و از آنجا كه كار اين دبيران هم ، چه در دربار ساسانى و چه در اين دو مركز حيره و انبار ، و كارهاى ديوانى و قوام آن بر خط و كتابت بوده است ، بنابراين طبيعى بوده كه به واسطهء آنها ، خط و كتابت ، كه آن را در دربار ساسانى مىآموخته‌اند ، نخست در آن دو شهر و سپس از طريق آنها در ديگر مناطق عرب‌نشين انتشار يابد . و گذشته از خط و كتابت گوشه‌اى از تمدّن و فرهنگ ايرانى هم تا آن حدّ كه خود از آن اثر پذيرفته باشند به سبب آنها به اين مناطق منتقل گردد ، بدانگونه كه در همين گفتار بدانها اشاره خواهد شد . قديمىترين نامى كه از اعراب اين منطقه در دربار ساسانى مىيابيم از شخصى است به نام لقيط بن يعمر ايادى . قبيلهء اياد برحسب روايات عربى قبلا در تهامه مىزيسته‌اند ، ولى به سبب نزاعى كه بين آنها با قبيلهء ربيعه و مضر روى داده و در آن نزاع قبيلهء اياد شكست يافتند از تهامه به سرزمينهاى حاشيهء صحرا مجاور مرزهاى ايران كوچيدند و در نزديكيهاى حيره سكونت يافتند « 2 » . از اين لقيط در كتاب اغانى ابو الفرج اصفهانى قصيدهء بلندى نقل شده كه در آن عشيرهء خود را از عزم

--> ( 1 ) - فرهنگ ايرانى پيش از اسلام و آثار آن در تمدّن اسلامى و ادبيّات عربى ، چاپ دوم ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1356 ، ص 97 ( 2 ) - جرجى زيدان ، العرب قبل الاسلام ، منشورات دار مكتبة الحياه ، بيروت ، 1966 م . ص 235 .