درگذشته است . نام او محمّد و نام پدرش اسماعيل بوده كه او نيز اهل علم و حديث و به زهد و صلاح و تقوى معروف بوده است . به قول ابن خلكان و خطيب بغدادى ، نخستين كس از اين خاندان كه به اسلام گرويده مغيرة جدّ دوم امام بخارى بود ، و جدّ سوم او كه به‌نام بردزبه خوانده مىشد زردشتى مىزيسته و با همان دين هم درگذشته است « 1 » . نسب امام بخارى در « وفيات الاعيان » ، محمد بن اسماعيل بن ابراهيم بن المغيرة بن بردزبه ذكر شده است . امام بخارى نخستين كسى است كه احاديث صحاح نبوى را گرد آورده و به صورت كتابى مدوّن ساخته و آن را « الجامع المحتصر من سنن رسول اللّه » ناميده و كتاب او اولين از صحاح ستّه است كه نزد اهل حديث و روايت از كتب معتبر حديث بشمار مىروند . * * * ابن خردادبه ، صاحب نخستين كتاب شناخته شده در دانش جغرافيائى عربى و نيز كتابهاى ديگر كه هريك در نوع خود از نخستين مؤلفات عربى شمرده شده‌اند . هرچند او خود از رجال قرن سوم هجرى است ولى خاندان او از نيمهء دوم قرن دوم هجرى كيش قديم خود را ترك گفته و به‌وسيلهء برمكيان به اسلام درآمده‌اند و چون در بخشهاى ديگر كتاب حاضر و در آنچه به جغرافياى تاريخى ايران بازمىگردد دربارهء او و نوشته‌هايش به تفصيل سخن خواهد رفت در اين‌جا به همين اشاره اكتفا مىگردد . * * * خاندان نوبختى ، اين خاندان كه نزديك چهار قرن ( از اوائل قرن دوم تا اوائل قرن پنجم هجرى ) مردان بزرگى در رشته‌هاى مختلف فرهنگ اسلامى به جهان اسلام ارزانى داشته‌اند تا اواسط قرن دوم هجرى و شايد هم تا اواخر اين قرن هنوز به دين قديم خود زردشتى باقى بودند . اين خاندان اصلا خود را از اولاد گيو پسر گودرز يكى از پهلوانان قديم ايران كه در شاهنامه ذكرش آمده مىدانسته‌اند ، و بحترى شاعر معروف عرب در قصيده‌اى كه در ستايش يكى از افراد اين خاندان يعنى ابو الفضل يعقوب بن ابى يعقوب اسحاق نوبختى سروده اين نسب را چنين ذكر كرده است :

--> ( 1 ) - وفيات ، ج 3 ص 329 .