محمد مهدى ملايرى

135

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

زندگى گفت « 1 » . قرن دوم هجرى و از ايرانيان سرشناسى كه اسلام آنها يا خانواده‌شان در قرن دوم هجرى بوده است مىتوان از اين افراد نام برد : بشّار شاعر معروف عربىگوى ، وى اصلا از مردم خراسان و اهل طخارستان بود ولى در بصره زاده شده بود . پدرش برد در جنگلهاى مهلّب بن ابى صفره در خراسان اسير شده و در سال 84 هجرى در بصره درگذشته است . صاحب اغانى و كسان ديگرى كه شرح حال بشّار را نوشته‌اند نسب برد را به گشتاسب پسر لهراسب از پادشاهان داستانى ايران مىرسانند ، و از اين‌جا معلوم مىشود كه برد فردى بىنام‌ونشان نبوده است . بشّار هم در اشعار خود مكرر به شهر و ديار و اصل و تبار خود تصريح كرده است . از اين‌كه براى پدرش نامى اسلامى ذكر نكرده‌اند مىتوان چنين فهميد كه بشّار نخستين كس از اين خاندان بوده كه مسلمان شده است . شعر بشّار نه‌تنها از لحاظ فنون شعرى و تفنّن ادبى در زبان عربى بىسابقه بود ، بلكه از لحاظ اشتمال بر انديشه‌هاى نو و انتقاد از روشهاى مأنوس ولى ناپسند عصر خود نيز ممتاز بود . او نخستين شاعرى است كه در شعر خود از ولاء يعنى وابستگى به فرد يا قبيله‌اى از اعراب ، كه از عصر اموى براى مسلمانان غيرعرب به‌كار مىرفت ، اظهار ناخشنودى نموده و از اينكه آنها را موالى مىناميدند و وى آن را لفظى نه درخور آزادگان بلكه كلمه‌اى تحقيرآميز مىدانست در اين شعر خود از آن بيزارى نموده است . اصبحت مولى ذى الجلال و بعضهم * مولى العريب فجد بفضلك و افخر وى در خطاب به خود گويد : درحالىكه برخى از مردم مولاى تازيكان هستند ،

--> - ابيطالب معروف به نفس زكيّه در مدينه و برادرش ابراهيم در بصره بوده كه به گفتهء مورخان ، ابو حنيفه به صحت دعوى محمد براى خلافت فتوى داده بوده و از ابراهيم آشكارا طرفدارى مىكرده است . ( تاريخ بغداد ، 13 / 330 ) . ( 1 ) - شرح حال مفصل او را در تاريخ بغداد ، ج 13 ، از صفحهء 323 تا 423 خواهيد يافت .