قاضى احمد بن محمد غفارى كاشانى
494
تاريخ نگارستان ( فارسى )
در دستخط خود راجع باستخدام صاحب منصبان اتريشى بوزير امور خارجهء خود نوشته : جناب وزير امور خارجه . فرمايش ما را درست و بنامها نوشتهايد و ان شاء اللّه نريمان خان بطورى كه لايق است اين خدمت را بانجام مىرساند اما ابتدا بايد تفصيل را بعرض برساند و صاحب منصبان بزرك را ( ارگانيزاتور ) پيدا كند و شرايط و قرار و مدار و تعهد خدمت آنها را بنويسد بعرض برسد حتى در اين كار و عقيدهء جديد ما بايد با امپراطور اتريش حرف بزند و با وزير جنك گفتگو كند كار كوچكى نيست در حقيقت ادارهء كل قشون و قورخانه و توپخانهء ايران را ميخواهيم بدست صاحبمنصبان اتريشى بسپاريم رئيس آنها بايد يك ژنرال بزرك علم جنك ديده باشد و زياد پير نباشد از كارافتاده نباشد منتها چهل پنجاه سال داشته باشد [ 795 - ناصر الدين شاه و سفر عتبات . ] 795 من الوقايع نقل است در سفر عتبات در طاق كسرى شاه بوزراى خود گفته بود من دادگرترم يا انوشيروان پس از تملقات حضار گفته بودند شما شاه در جواب گفته بود بچاپلوسى گفتيد نه از روى واقع ليك من دادگرترم ، انوشيروان مثل بوزرجمهر در اطرافش بودند و در اطراف من شما هستيد . از اين گفتار شاه استنباط مىشود كه ميدانسته اطرافيانش مردم درستى نيستند بىغيرتاند پولپرستند و اجنبىخواهاند اما چه مىتوانست بكند چنين بار آمده بودند . آنچه دانسته شده در روزگار وى روس و انگليس بسبب ضعف دولت و وزراى خائن پولپرست در كارهاى داخلى ايران مداخلههاى دامنهدارى ميكردند . بسال 1309 هجرى بعد از سفر سوم اروپا بنا شده بود كه شاه دخانيات ايران را به كمپانى انگليس برگزار كند به همان شرايطى كه انگليسها در حقه سوار كردن و گول زدن شرقيان مهارتى دارند و در عوض سالى پانزده هزار ليره بشاه بدهند اين كار منافع تجار را زيان مىداشت . گويند ميرزا كاظم ملك التجار فتوائى بنام ميرزا محمد حسن شيرازى مجتهد شيعه كه در سامراء ساكن بود جعل كرد كه اليوم شرب دخانيات در حكم محاربه با امام زمانست چون پيشرفت فوق العاده كرد ميرزا نيز تكذيب نكرد . اما آنچه را كه پيران نقل ميكنند دولت روس اين قرارداد را مخالف سياست خود ميدانست از اينرو طلاب قفقازى كه در سامراء در اطراف ميرزا بودند مخصوصا شيخ على لنكرانى كه از دانشمندان آن روزگار بود ميرزا را بر تحريم واداشت و به او سرا گفته بود كه اگر فتوى دهد دولى هستند كه از فتواى شما حمايت ميكنند از اين جهت روس رسما در تأييد فتواى ميرزا بسيار در ايران كوشيد و گرنه محال بودى كه به فتواى ميرزاى شيرازى آن مردم افسار دريده به اين زودى فرمانبردارى