محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1404
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
بنهء مرتضى قلى خان را از بارفروش به طهران بردند و محمد حسين خان قاجار قوانلوى ناظر با دو هزار سوار مأمور گيلان و مقرّر شد كه بعضى دستهجات ديگر قشون به او پيوندد . محمد حسين خان ملاحظهء آخر كار را نكرده منتظر ساير دستهجات قشون نشده سبقت به جنگ نمود و شكست يافت . پس از آن نواب سليمان خان قاجار و امير محمد حسين خان فيروزكوهى و ميرزا محمد خان لاريجانى با ده هزار نفر دررسيدند و در چهار فرسخى گيلان قدم در ميدان محاربت گذاشتند . مصطفى خان طالش ابتدا پاى جلادت پيش گذاشت ولى منهزما پس نشست ، روز سيّم نواب سليمان خان با افواج به اطراف شهر رفته و مرتضى قلى خان نيز با نه هزار نفر به مقابلهء او شتافته ابتدا برادر مصطفى خان طالش با صفوف مير محمد حسين خان فيروزكوهى مصاف داده امير به زخم گلوله از پا درآمد و فيروزكوهيها كه بىسردار ماندند كارى از پيش نتوانستند برد ، و اين فقره اسباب سستى سايرين نيز گرديد . ميرزا محمّد خان لاريجانى و نجفقلى خان نورى بعد از مجادله و مقاتله بطور جنگ و گريز بازگشتند و مصطفى خان و لشكر شيروان بسيارى از اين سپاه را بكشتند و نواب سليمان خان عاجلا مراجعت كرد و نواب عليقلى خان قاجار نيز از جلو جعفر خان زند عقب نشسته به اصفهان و از آنجا به كاشان آمد ، حضرت شهريار بااقتدار چون مطّلع گشتند نواب جعفر قلى خان را با قشون استرآباد و بسطام به گيلان فرستادند و ديدهء برادر خود مصطفى قلى خان را ميل كشيدند و نواب جهانبانى را به حراست فرضه و معابر دار المرز به مازندران مأمور فرمودند و خود به نفس نفيس با سيصد سوار نامدار به طرف اصفهان حركت كردند كه سى هزار نفر سپاه الوار را دفع نمايند . در عرض راه بعضى سپاهيان به لشكر نصرت اثر پيوسته اين فئهء قليل كثير شد . جعفر خان كه به هزيمت معتاد بود و با سرعت باد از ورود موكب منصور به يكمنزلى اصفهان خبردار شد به جانب شيراز گريخت و مصطفى خان دولّوى قاجار با دو هزار سوار او را تعاقب كرده چون پس از طىّ دو منزل به جعفر خان نرسيد بازگشت . امّا نواب جعفر قلى خان چون به منزل رستمآباد گيلان رسيدند مرتضى قلى خان به بندر انزلى فرار كرده در آنجا قرار گرفت و از جانبين پيغامها داده شد و در ساحل درياى خزر دو برادر ملاقات و