محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1976
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
حمل تحويل نموده سلام خاص در عمارت عاج و سلام عام در تالار تخت مرمر منعقد گرديد - ادارهء امور بنّائى دار الخلافهء باهره و ساير ممالك محروسه را برعهدهء نواب اعتضاد السلطنه وزير علوم موكول فرمودند - حكمرانى گلپايگان و خوانسار و بروجرد را ضميمهء حكمرانى اصفهان نموده به حضرت اعظم اجل شاهنشاهزاده و الا ظل السلطان واگذار فرمودند - نواب و الا عباس ميرزا كه چندين سال در عتبات عاليات و عراق عرب بسر مىبرد عواطف و مراحم ملوكانه ايشان را به دربار همايون احضار فرموده مبلغ شش هزار تومان وجه نقد از خزانهء عامره به رسم سيورغال و مواجب در حق نواب معظم و يك هزار و پانصد تومان در حق نواب محمّد ميرزا ولد ايشان برقرار و نواب معظم را به لقب جليل ملكآرائى و حكومت خمسه مباهى فرمودند - نواب معز الدوله بهرام ميرزا را به وزارت عدليهء عظمى مفتخر فرمودند - حكمرانى ملاير و نهاوند و تويسركان را برعهدهء كفالت نواب مؤيد الدوله موكول داشتند - جناب اللّه قلى خان ايلخانى به حكومت همدان مباهى گشت - حاجى محمّد رحيم خان قاجار شامبياتى به رياست مجلس مظالم عامه برقرار آمد - امير دوست محمّد خان معيّر الممالك به اعطاى نشان تمثال همايون سرافراز گرديد - ميرزا حسن نورى ولد ميرزا ابراهيم به منصب استيفا از درجهء سيّم نايل آمد - حاجى ميرزا علينقى منشى باشى نظام به لقب مشير لشكرى سرافراز گرديد - حاجى آغاجوهر خواجهباشى به لقب معتمد الحرم مفتخر گرديد - كلّ قراولخانههاى دار الخلافه را به عهدهء كفايت اميرزاده وجيه اللّه ميرزا پيشخدمت خاصّه و خزانهدار كل وجوه نظام واگذار فرمودند - آقا رضاى آجودان مخصوص حضور همايون و خازن وجوه صرف جيب مبارك به اعطاى يك قطعه نشان از درجهء اوّل شير و خورشيد با حمايل سبز مفتخر آمد - اسفنديار خان سرتيپ به يك قطعه نشان شير و خورشيد و يك رشته حمايل مخصوص آن مباهى شد - از وقايع عمدهء اين سال خيرمآل مسافرت اعليحضرت همايون به فرنگستانست كه شرح آن در سفرنامهء مباركه به قلم معجز رقم مبارك مرقوم است - و در اينجا نيز بر سبيل اجمال نگارش مىيابد و مقدمتا اظهار مىداريم كه چون مقصود و خيال حقايق تمثال خسروانه از اين سفر خيراثر استدراك دقايق و نكات عمدهء علوم و فنون و صنايع و بدايع اقليم اروپا مىبود اين سفر مبارك را بدون سمت رسميت