محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1942
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
همه سر راه حاضر بودند . اعليحضرت همايون با اعليحضرت امپراطور در كالسكه سربازى نشسته به قصر سلطنتى تشريففرما گرديدند - روز پنجم به سياحت شهر پتسدام كه خارج برلن است نهضتفرما گرديده ، و روز ششم به سياحت باغوحش برلن و بعضى اماكن ديگر شهر ، و روز هفتم به سير آكواريوم يعنى جائى كه حيوانات و نباتات دريائى را به جهت تماشا نگاه مىدارند ، و روز هشتم به تماشاى ميدان مشق و مشق افواج و سواره و بازديد جبّهخانه تشريففرما شده ، و روز نهم نشان اكلنوار مكلّل به الماس با حمايل زرد از جانب اعليحضرت امپراطور به اعليحضرت شاهنشاهى تقديم شد - آنگاه با كالسكهء بخار تشريففرماى شهر پتسدام شدند - روز دهم به پارلمنت تشريف برده و بعد از آن با اعليحضرت امپراطور وداع فرموده روز يازدهم عازم شهر كلون و ويسباد شدند . يك ساعت به غروب مانده به كارخانهء گروپ رسيدند . مسيو گروپ صاحب كارخانه يك عرّاده توپ تهپر شش پوند بسيار اعلى پيشكش قدم مبارك نمود - شب شهر كلون منزل موكب همايون بود - روز دوازدهم بعد از تماشاى باغ نباتات و باغوحش كلون حركت فرموده تا به شهر بن رسيدند ، از آن گذشته به شهر كوبلنس ، و از آنجا عبور كرده بعد از طى مسافت زياد به شهر ويسباد ورود فرمودند - روز سيزدهم قصبهء شىارستين ، و قصبهء ابريش به مقدم همايون مزين آمد - روز چهاردهم عزيمت شهر فرانكفر فرمودند و بعد از سياحت و بازديد اين شهر به ويزباد مراجعت نموده شب در اين شهر بسر بردند - روز پانزدهم به عزم بادنباد انتهاض فرمودند ، و از شهر مايانس و فرانكفر و دارمستاد عبور نموده به شهر هيدلنبرغ كه اوّل خاك گراندوك و باد است رسيدند پس از آن به شهر كارلسروه كه پايتخت گراندوك باد است ورود فرمودند . گراندوك با جمعى بزرگان مملكت در گار حاضر بودند ، در اينجا صرف غذا و قدرى گردش فرموده آنگاه با راهآهن به بادنباد تشريف بردند - روز شانزدهم گراندوك به بادنباد آمده و در اينجا مهمانى بسيار خوبى نمود و از آنجا به ويزباد معاودت فرمودند - روز هفدهم با كشتى بخار از روى رود رن عزيمت مملكت بلژيك فرموده اوّل به شهر كوبلانز و بعد به شهر بون رسيده از كشتى بيرون آمده تا به شهر كولن راندند ، و از آنجا رو