محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1894
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
است - روز شانزدهم خوانين و سركردگان و صاحبمنصبان خراسانى به توسط جناب سپهسالار شرفياب خاكپاى فرقدسا گرديدند - نيز ميرزا مسيح و ساير صاحبمنصبان و سركردگان مازندرانى به توسّط اعتضاد الدّوله شرفيابى حاصل نمودند - روز هفدهم وقت نماز صبح جناب سپهسالار داعى حق را لبيك اجابت گفت و خاطر مهر مظاهر از اين جهت متألّم گرديد - از استرآباد خبر رسيد كه مراد ملقّب به ايشان به سمت آققلعه تاخته و با نواب ملكآرا جنگ درانداخته و جناب حاجى ملّا رضاى رئيس العلماء در اين جنگ به درجهء شهادت فايز گرديده و خود ملكآرا با معدودى در خانهء آدينه خان كه از خدمتگذاران دولت است متحصّن گرديده محمّد ميرزا پسر نواب معزى اليه زخم گلوله و شمشير برداشته و چون جمعيت نواب ملكآرا كم و تراكمه چندين هزار نفراند پيشرفتى براى او نشده است - دو ساعت از شب رفته چاپارى از دار الخلافه رسيده مژده داد كه نواب ملكآرا غالب و تراكمه منهزم و « ايشان » به تير خود نواب معظم كشته شده است - امير شاهنواز خان پسر مرحوم سلطان احمد خان حاكم هرات با عبد اللّه خان برادرش و چند نفر از رؤساى على كذائى و خزرائى و ديگر طوايف افغان كه از راه سيستان به همراهى مظفر الدوله به جهت شرفيابى آستان همايون آمده بودند نيز به تفقّدات خسروانه مباهى گرديدند ، و مبلغى در اين روز به اهل استحقاق مشهد سركار اعليحضرت شاهنشاهى بذل و انعام فرمودند و جمعى را به وظيفه و مستمرى داخل در جرگهء دعاگويان و آسوده نمودند - سردار يعقوب خان والى هرات پسر سردار امير شير على خان كه به عزم شرفيابى آستان مبارك آمده بود با تمام بزرگان و اعيان هرات و افغانستان به توسّط ظهير الدوله بار حضور همايون يافت و عرض پيشكشها نمود - حاجى ميرزا رضاى مستوفى خراسان به لقب مستشار الملكى و حمايل و نشان از درجهء دويّم سرتيپى سرافراز شد - حاجى محمّد باقر خان وكيل طبس عماد الملك لقب يافت و محمّد حسين خان ولد مشار اليه به منصب سرهنگى نايل گرديد - روز هيجدهم ربيع الثانى آستان عرش نشان حضرت رضوى عليه السّلام را وداع فرموده موكب معلّى تشريففرماى چمن قهقهه گرديد - روز نوزدهم به چشمهء گيلاس نزول اجلال فرمودند - نواب پرويز ميرزا حاكم سبزوار ملقّب به نيّر الدوله