محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1691
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
مطالب را خواهيم نوشت - بعون اللّه تعالى . هم در اين سال چون شهريار ماضى انار اللّه تعالى برهانه از قصر محمّديّه شميران به رياض قدس درپيوست ، نوبت خسروى به اعليحضرت همايون خسرو صاحبقران ، شاهنشاه كلّ ممالك محروسهء ايران ، شهريار عادل باذل ، ظل اللّه الممدود ، السلطان بن السّلطان بن السلطان و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان ناصر الدين شاه قاجار ادام اللّه تعالى ايام ملكه رسيد . ذات ملكوتى صفات مقدّس كه تا آنوقت به ولايتعهد سلطنت در دار السلطنهء تبريز تشريففرما و در انتظام امور مملكت آذربايجان تجشّم مىفرمودند بعد از وقوع غايلهء هايلهء شهريار ماضى طاب اللّه ثراه مسرعى از طرف نواب مهد عليا طيّب اللّه تربتها ، و امناى دولت اعلام را به آذربايجان شتافت ( نواب مهد عليا دخترزادهء خاقان مغفور فتحعلى شاه و فرزند امير محمّد قاسم خان بن سليمان خان قاجار قوانلو والدهء اعليحضرت شاهنشاه جمجاه بودند ) و نواب معظم لها به نظم شهر و توابع دار الخلافه و تمهيد مقدّمات جلوس پادشاهى دام ملكه راى و تدابير صايبه فرموده شاهزاده عليقلى ميرزا را كه به زيور فضل و دانش آراسته بود به وزارت خود اختيار و طرف مشورت در امور قرار دادند - خلاصه پس از ورود چپر و وصول خبر به آذربايجان و اقدام كارگذاران به انجام شرايط و لوازم كار ، و جمعآورى افواج و سوار ، شب چهاردهم شوال المكرم وليعهد كامكار در تبريز به مباركى جلوس فرمودند و علماى آن بلد و امرا حاضر شده جلوس مبارك را تهنيت گفتند و از شاهزادگان بزرگ حسنعلى ميرزاى شجاع السلطنه و محمّد تقى ميرزاى حسام السلطنه به تقبيل عتبهء عليّه سربلند گرديدند و ميرزا تقى خان فراهانى وزير نظام و ميرزا جعفر خان مشير الدوله به تجهيز لشكر و تهيّهء سفر و روانگى موكب همايون به دار الخلافه پرداختند و فرمان صادر شد كه ميرزا جعفر خان متوقف تبريز و مأمور امور دول خارجه باشد و موكب اعلى روز نوزدهم شوال از شهر تبريز نهضت فرمود . و چون مردم تبريز و طهران از طايفهء ماكوئى و حاجى ميرزا آقاسى رنجيدگى داشتند على خان ماكوئى را كه به سردار آذربايجان معروف بود دخلى در اين خدمت ندادند و ميرزا فضل اللّه نصير الملك به پيشكارى مشغول بود و ميرزا تقى خان وزير نظام به رتق و فتق امور لشكر