محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1673
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
فراهانى وزير نظام را از تبريز به جاى مشير الدوله تعيين نمود و او نيز دويست نفر از معارف اهل نظام را لوازم حركت و سفر داده با آنها به ارزنة الرّوم رفت و در عرض راه سرحدداران از او استقبال و پذيرائى شايان كردند و از جانب دولت عثمانى انور افندى نيز به وكالت به ارزنة الروم آمد و مقرّر شد هر روزى در منزل يكى از وكلاى اربعه حاضر شده گفتگو نمايند و حاصل مقالات خود را بنويسند تا مسئله به انجام رسد هيجده مجلس براى اين محاوره منعقد شد و انجام آن سه سال طول كشيد - هم در اين سال موكب همايون پادشاهى به شكارگاه كرج و سليمانيه تشريففرما گرديد و در اوان توقف در اين ناحيه روزى كه از رود كرج عبور فرمودند و آب اين رودخانه به دقت ملحوظ گرديد معلوم شد كه بيشتر آن به امكنه و اوديهاى مىرود كه قابل زرع و كشت نيست و فايدهاى از آن حاصل نمىشود و آب زياد عبث تلف مىگردد . لهذا به خاطر موهبت مظاهر اقدس خطور كرد كه اگر نهرى از اين رود به دار الخلافهء طهران جارى كنند اسباب آبادانى و آسايش اهالى شهر خواهد شد و مكنون ضمير منير همايون را به حاجى ميرزا آقاسى اظهار فرمودند ، حاجى ميرزا آقاسى چون از روى طبع و فطرت شوقى به حفر قنوات و جارى ساختن انهار و آبادان كردن اراضى بايره و صحارى غير مزروع داشت جمعى را به سرچشمهء رودخانه فرستاد و در مقام تحقيق و تدقيق اين كار برآمدند و قرار دادند از رود كرج تا شهر طهران كه هفت فرسنگ مسافت و راه است نهرى بريده قسمتى از آب كرج را به واسطهء آن به دار الخلافه رسانند ، بنابراين قرارداد مشغول كار شدند و شانزده هزار تومان خرج كردند و منظور و مقصود حاصل نشد . پس از آن به خيال افتادند كه از نهر قريهء وسمنارد ، كه اصل آن از رود كرج است نهرى بريده به شهر آورند و چنين كردند امّا چون اين نهر چندان وسعتى نداشت آب آن كافى نبود ، لهذا بار ديگر بر وفق قرارداد حاجى ميرزا آقاسى معمارباشى و جمعى مأمور شد كه از اصل رودخانهء كرج نهرى جدا كرده از خاك و سنگ و معابر تنگ گذرانيده به شهر طهران برسانند و جمعى به اجراى اين قصد پرداختند و اين بار بر قصدى كه داشتند فايز گشتند و دو سال در كار بودند و دوازده هزار تومان خرج شد - هم در اين سال زلزله به اغلب دهات سراب و گرمرود آذربايجان