محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1491
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
در اين سال حضرت مستطاب نايب السلطنه به كنار رود ارس آمده بعضى از سرداران سپاه را مأمور دفع عساكر روس فرمودند و در شب نهم شوال اين سال لشكر روس به قلعهء ايروان يورش بردند . مستحفظين قلعه يعنى حسن خان برادر حسين خان سردار ، و كلبعلى خان سپانلوى قاجار ، و اشرفخان دماوندى ، و ميرزا علينقى خان فندرسكى به مدافعه پرداختند و جنگى سخت درگرفت و بسيارى از صاحبمنصبان و عساكر روس مجروح و مقتول شدند . ناچار گداويچ با بقيّة السّيف صرفنظر از يورش و حمله نموده به طرف سنگرهاى خود راندند و در بيست و دويّم شوّال راه گرجستان پيش گرفتند - هم در اين اوان على خان قوانلو و امان اللّه خان افشار با دو دسته از سپاه روس مقاتله نموده بر آنها غلبه كردند و شيخعلى خان قبّهاى نيز در حوالى دربند با دستهجات قشون روس كه در آنجا بودند زد و خوردى كرده بر آنها غالب آمد و على خان قاجار به علّت زخمى كه در پا داشت درگذشت و اين اخبار در زرند و ساوه به سمع مبارك اعليحضرت خاقان رسيد و موكب همايون بعد از شكار در زرند و ساوه به دار الخلافهء طهران مراجعت كرد - هم در اين اوان سير هرفرد ژونس سفير انگليس وارد بندر بوشهر شده محمد خان حاجيلر استرآبادى يوزباشى به مهماندارى او به شيراز رفت و با سفير مشار اليه به اصفهان آمد و چون اثرى از تعهدات ژنرال غاردان خان ايلچى فرانسه به ظهور نرسيد بىاذن امناى دولت و حكم ناپليون از راه تبريز و تفليس به پاريس شتافت و سفير دولت انگليس از اصفهان عزيمت دار الخلافه نموده روز بيست و هشتم ماه ذيحجّهء اين سال وارد طهران شد و در خانهء حاجى محمد حسين خان امين الدوله منزل براى او معيّن كردند - تولّد نواب شاهقلى ميرزا و محمّد مهدى ميرزا - وفات ميرزا محمّد رضى تبريزى صاحب زينة التواريخ . اروپا - شارل چهارم پادشاه اسپانيول بنابر تحريكات باطنى ناپليون مصمّم فرار به آمريك است - مورات سردار فرانسه با عساكر زياد وارد اسپانيول مىشود - در فرار پادشاه اسپانيول مردم به او مىشورند لهذا پادشاه از سلطنت استعفا كرده پسرش فرديناند هفتم به جاى او به تخت سلطنت جلوس مىنمايد - مورات سردار