محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1171
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
گرديده و اهالى استرآباد مقدم نواب حسينقلى خان جهانسوز شاه را به اين شهر مستدعى شدند . حضرت معظّم له قبول نفرمودند ولى متوجه فندرسك و كبودجامه شدند و اعيان و اشراف قاجار و تراكمه به ملازمت آن حضرت نايل گرديدند و كمال خان افغان با سران قبيله كه در آن ازمنه متوطن آن امكنه بودند به خدمت نواب معظّم له شتافتند و اللّه ويردى خان گرايلى حاكم جاجرم اظهار هواخواهى و ارادت كرده هزار نفر سوار يموت و كوكلان و غيرهم به ركاب آن حضرت فرستاده و در راميان بيوتات بساختند و به دامغان آمدند و فوجى از جنگجويان از راه رادكان بر سر حسنخان دولّو مأمور شدند ، حسنخان خبر شده به مازندران رفت و كيفيت را به عرض كريمخان وكيل رسانيد چون عريضهء او به كريمخان رسيد زكيخان زند را با خان ابدال خان كرد جهان بگلو و سه هزار سوار از اكراد و الوار براى استقلال حسنخان دولّو به استعجال فرستاد . نواب حسينقلى خان جهانسوز شاه چون از ورود سردار به مازندران مستحضر شده با تمامى خدم و حشم به راميان رفته و پس از آن بنابر مصلحت وقت متوجه دشت گشتند . زكيخان چندانكه در استقلال حسنخان دولّو اهتمام كرد مشار اليه از خوف نواب حسينقلى خان قبول حكومت ننمود آخر الامر حكومت استرآباد بر عهدهء ميرزا عليخان دولّو موكول شد و حسنخان دولّو به جهت حفظ و صيانت اهل و عيال خود به حكومت هزار جريب و تمكّن در قلعهء اكركاى راضى شد و در آنجا سكنى گرفت ، زكيخان از راه دامغان به محال چارده كلاته رفته از راه تعدّى سيورسات و راتبه طلب نمود اسمعيل كمال جدّ مرحوم رضا قلى خان امير الشعراء مؤلّف كتاب روضة الصفاى ناصرى و ساير مؤلّفات مفيده با رؤساى چارده كلاته تن به تعدّيات زكيخان درندادند و به قلعهء خود رفتند . زكيخان چون آنها را خيرخواه نواب حسينقلى خان مىدانست به جدال پرداخت و بر آنها غالب آمده اسمعيل كمال و چهل نفر از رؤساى چارده كلاته را بكشت و قلعهء ايشان را منهدم ساخت و مردم قلعه را به اسيرى به شيراز برد اما كريمخان اين حركت او را پسند نكرده زكيخان را مغضوب و اسرا را مرخّص نمود . اروپا - ( فرانسه ) - مزاوجت وليعهد اين دولت با مارى آنتوانت دختر امپراطريس اطريش . عزل شوازل وزير اعظم . ( روس ) - سفاين جنگى روس در