محمد حسن خان اعتماد السلطنه
912
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
اسير شدند و بيشتر از همه جا ولايت كاخت خراب شد ، پس از آن از راه مردانقوب شاه عبّاس به كارتيل آمد و از كارتيل متوجّه تفليس گشته از تفليس به گوكجه تنگيز نزول نمود و منتظر وصول قشون عثمانى گرديد . هم در اين سال شاه عبّاس در گرجستان بود كه اكراد محمودى و اولاد غازى بيك بهمنى در سلماس و توابع آن آمده دستاندازى مىكردند پير بوداق خان بيگلربيگى تبريز با جماعتى به گوشمال اكراد رفته اين طايفه نيز از سپاه عثمانى استمداد نموده بعد از محاربه لشكر تبريز شكست خوردند و پير بوداق خان نشناخته كشته شد ، تركمانيّه و قاجاريّه از اين واقعه متألّم شده شاه عبّاس فرزند جوان پير بوداق خان پرناك را به لقب خانى و حكومت تبريز و امير الامرائى آذربايجان سرافراز كرد . وفات ملك سعيد خلخالى از مشاهير . [ سنهء 1026 هجرى - سنهء 1616 مسيحى ] آسيا - در اين سال چون امر مصالحه فيما بين دولتين ايران و عثمانى به جائى نرسيده و اختلال داشت و نقار و كدورت در ميان بود محمد پاشا وزير اعظم سلطان احمد خان اوّل با لشكر زيادى از دياربكر به ارزن الروم آمده عازم فتح ايروان گشت و در اين وقت امير گونه خان قاجار بيگلربيگى و حكمران ايروان بود و به مراسم حفظ و حراست قلعهء ايروان قيام نمود . محمد پاشا وزير اعظم با سرداران و پاشايان وينگچريان كه زياده از صد هزار نفر بودند روز سيّم ماه شعبان به پاى قلعهء ايروان رسيدند و قلعهء ايروان را احاطه نمودند . از اين طرف نيز امراى قزلباش با لشكرى جرّار به دفع عساكر عثمانى رفتند و نايرهء قتال به سختى اشتعال يافت و هريورشى كه عثمانيها به قلعهء ايروان مىنمودند چندين هزار نفر از ايشان كشته مىشد و با آنكه سپاه عثمانى كمال كوشش و جدّ و جهد را براى فتح قلعهء ايروان كرد كارى از پيش نبرد و بعد از آنكه چهل هزار نفر از ايشان مقتول و هلاك گرديد از در صلح درآمدند و مايل به صلح شدند و محمّد پاشا عذرها براى اين حركت خود اظهار نمود و متعهد شد كه به ورود اسلامبول عمل و كار مصالحهء دولتين ايران و عثمانى را به انجام رساند و از خارج ايروان كوچ كرد . آنگاه شاه عبّاس به تماشاى قلعهء جديد