محمد حسن خان اعتماد السلطنه
737
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
مهيّج خيال پادشاه پرتوغال مىشود كه راهى به آن حدود پيدا كند و اين بود كه واسك دگاما از نجباى پرتوغال را به اين خدمت مأمور مىنمايد او هم از دماغهء اميد گذشته و از سواحل شرقى افريقا كه اعراب مسلمان در آنجا سكنى داشتند عبور كرده تا به مالابار رفت ، و اين ابتداى شورش و انقلاب در عمل تجارت فرنگ شد . تجارت هندوچين و كلّيّهء آسيا كه تا آن زمان منحصر به اهالى ونيز و ژن بود كه از سمت اسكندريّهء مصر حمل مال التجاره به فرنگ مىنمودند از اين به بعد به واسطهء راه جديد دول غربى فرنگ مثل اسپانيول و پرتوغال و بعد انگليس و ساير طوايف از طرف محيط آتلانتيك و رأس اميد حمل و نقل مال التجارهء هندوچين را به فرنگ مىنمايند . افريقا - كشته شدن ملك ناصر سلطان مصر و شام . [ سنهء 905 هجرى - 1499 مسيحى ] آسيا - فتح كردن سلطان احمد خان صاحب مغولستان كاشغر را . مقتول شدن محمّد ميرزا ، و الوند ميرزا كه به دياربكر گريخته بود به تبريز آمده به سلطنت جلوس كرد . استقلال يافتن سلطان مراد در فارس و عراق . وفات كمال الدين مسعود شيروانى . وفات حسن شاه شاعر صاحب مصنّفات كه از جمله شرح حكمة العين است . هم در اين سال شاه اسمعيل صفوى به عزم كشورگشائى كاركيا ميرزا على حكمران گيلان را وداع كرده از گيلان بيرون آمده و عزيمت اردبيل نمود . پوشيده نباشد كه شاه اسمعيل اوّل پادشاه از سلسلهء صفويّه نسبا به پنج واسطه به شيخ صفى الدّين اسحق اردبيلى ابن شيخ امين الدّين مىرسد به اينطور : ( شاه اسماعيل ابن حيدر ميرزا ابن سلطان جنيد ابن شيخ ابراهيم ابن شيخ خواجه علّى بن شيخ صدر الدّين موسى بن شيخ صفى الدّين ) . و اين سلسله سلاطين چون منسوب به شيخ صفى الدّين مىباشند آنها را صفويّه گفتند . تولّد شاه اسمعيل در شب شنبه بيست و پنجم ماه رجب سنهء هشتصد و نود و دو بوده چنان كه در وقايع سنهء مزبوره اشاره به ولادت اين پادشاه نمودهايم . مادر شاه اسمعيل مسمّاة به علم شاه بيگم . پدر شاه اسمعيل حيدر ميرزا كه خيال مملكتگيرى داشت و غالبا همّت بر قتال و جدال